AIMÉE – YÊU DẤU – PHAN THỊ KHÁNH CHI

Lớp – Trường: 10A1 – THPT Chuyên Hà Tĩnh

Ting….ting…..ting

Tiếng chuông cất lên báo hiệu cho cô bé Anny rằng cô sắp phải rời bộ phim em yêu thích và ngồi vào bàn học. Ôi! Sau khi xem bộ phim “Bạn gái tôi là robot” – một bộ phim ngôn tình Hàn xẻng mà các bạn nữ thường xem, phải nói rằng trong đầu em bây giờ hoàn toàn là hình ảnh lặp đi lặp lại của những chú robot A.I – đó không chỉ là robot làm việc, mà hơn hết, chúng kết bạn, làm bạn với con người. “Giá như trên đời có những con robot có tình cảm y hệt con người thì hay nhỉ?”- Một câu nói được thốt lên từ khuôn miệng nhỏ nhắn của cô bé. Thế nhưng, ngẫm lại, Anny mới thấy rằng, dẫu sao thì trong bộ phim đó, nhân vật chính cũng chỉ đóng giả làm robot rồi cuối cùng cũng tiết lộ bản thân mình vốn chỉ là một con người, thế nên mới có thể có một “happy ending” cho câu chuyện. Giả sử như, đó là một con robot thật thì sẽ như thế nào? Liệu con người có thể chung sống với robot suốt cuộc đời, thay thế đi những con người thực ở hiện tại? Có lẽ không. Vấn đề này quá rối rắm đối với một cô bé 12 tuổi. Bỗng, em nảy ra một ý tưởng, nếu như không phải là robot, mà là những phát minh khác bồi đắp nên tình cảm của con người, khiến người ta xích lại gần nhau hơn thì sao?….. Hmmm. “Nó sẽ là gì nhỉ……để xem nào.” Suy nghĩ ấy cứ luẩn quẩn mãi trong tâm trí em. Vài ngày sau, khi mà tưởng như cái mong muốn được nung nấu để phát minh lên một thứ gì đó kỳ diệu có thể truyền đạt được tình cảm của con người đã bị lãng quên, thì, nó bỗng được khơi dậy khi Anny nghe được câu chuyện từ người dì thân thiết của mình. Dì đến thăm nhà em vào ngày cuối tuần và thường trò chuyện với bà ngoại, hôm đó, dì than vãn rằng đứa con trai đi du học của dì hiếm khi gọi về nhà để trò chuyện với người mẹ già này, bà nhớ nó đến phát điên mất, ước gì mà có những thứ giống kiểu vật dụng hằng ngày mà có thể gửi lời nhắn qua không khí nhỉ…… “Vật dụng, gửi tin nhắn không kể khoảng cách,…..hmmm.” “A!” – một suy nghĩ chợt lóe lên trong cái bộ não bé nhỏ của Anny. “ Mình sẽ làm một thứ tương tự như thế!” Nghĩ rồi em chạy một mạch lên phòng, hí hoáy bản thảo từ chiều đến tận tối mịt. “Hoàn thành! Đó sẽ là một cái đèn ngủ, hình trái tim với ánh sáng màu vàng dịu, và, thông qua một loại sóng đặc biệt tin nhắn sẽ được gửi đến chiếc đèn ở nơi xa mà nó được kết nối.”- Ý tưởng ấy nảy mầm trong em như thế đấy. Sau vài ngày, cuối cùng Anny cũng đã phác nên phát minh ấy, đặt tên là “Aimée” – nghĩa là “yêu dấu” trong tiếng Pháp và một phần cũng bởi vì nó khá gần với tên của em “Anny”. Cách thức hoạt động của cái đèn ấy cũng rất đặc biệt, nó hoạt động không kể theo cặp hay theo nhóm, và chỉ cần được kết nối thì lời nhắn nhủ sẽ được gửi đến không kể khoảng cách và thời gian, khi muốn nhắn điều gì, hai tay của người dùng sẽ phải chạm vào đèn, như một cách để sưởi ấm trái tim lạnh lẽo ấy, ánh sáng đèn bật lên và cũng là lúc để họ nói lên những lời nhắn nhủ, thương yêu, ở bên kia, đồng thời, ánh đèn cũng sáng lên và lời nhắn hiện lên bằng cả âm thanh lẫn dòng chữ nhỏ phòng khi đối tượng gửi đến vắng nhà. “Đó hẳn sẽ là một phát minh tuyệt vời” – thế nhưng, mọi việc không chỉ đơn giản như thế, có ý tưởng, có bản thảo, nhưng không có nguyên liệu và nguồn đầu tư, hơn hết, tất cả chỉ là lý thuyết và chưa có phần thực hay, thí nghiệm, kể cả thứ cốt yếu làm nên phát minh ấy là “một loại sóng từ đặc biệt” có thể truyền tin nhắn mà không kể khoảng cách cô bé Anny vẫn chưa thể tìm thấy và nghiên cứu được. Dù thế, trong em đã ấp ủ một giấc mơ trở thành một nhà nghiên cứu khoa học, phát triển về mảng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo để khiến con người ta xích lại gần nhau hơn. Và biết đâu rằng, đến năm 2031 hay 2051, sẽ có những chiếc đèn như thế được phát minh và sử dụng rộng rãi. Không chỉ là từ cô bé Anny mà còn từ những con người yêu thích và nghiên cứu khoa học.

[BÀI DỰ THI LE SPECTRE #2: GIẤC MƠ NGỌT NGÀO]

Tác giả: HaHa (bút danh)
Lớp – Trường: 11A1 – THPT Chuyên Nguyễn Thiện Thành

“Mệt quá”- Nam đang thấy cơ thể như không còn là của mình nữa. Đã một ngày rồi Nam chưa ngủ.

Luôn là một học sinh xuất sắc, cậu ấy chưa bao giờ để bố mẹ thất vọng về mình. Đạo hàm, tích phân cậu chẳng sợ cái gì cả. Năm nay, là năm cuối cấp ba, Nam lại càng phải cố gắng nhiều hơn nữa. Mỗi ngày Nam chỉ ngủ ba tiếng, có lúc còn quên cả ăn, quên cả ngủ. Nam tự hứa với bản thân khi nào giải hết đề thi thử đó sẽ cho phép bản thân ngủ bù.

Càng ngày, cậu ấy nhận ra sức khỏe mình không còn tốt như trước nữa, não bộ không còn tập trung tuyệt đối, Nam thường xuyên cáu gắt với mọi thứ trên đời và bực bội với chính bản thân. Đôi khi Nam cũng không biết mình ngày đêm giải toán, lý, hóa để làm gì?

Nam nằm xuống giường, đôi mắt không mở nổi, cả người như kiệt sức. Nam cố gắng cử động tay chân nhưng như có một tảng đá lớn đè lên người. Mọi gắng gượng đều vô nghĩa. Cơ thể Nam như đang chết dần, chết dần,… Nam nghĩ mình đã chết thật rồi.

Nhưng hóa ra không phải thế. Cậu ấy chỉ ngủ một hồi lâu rồi tỉnh dậy. Bất ngờ quá, Nam thấy mình không nằm trong căn phòng chật hẹp, gò bó đó nữa. Mọi thứ thật lạ lẫm, Nam đang nằm trên một cánh đồng. Nam còn phát hiện ra, cơ thể mình khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng, không còn cảm giác mệt mỏi gì cả. Cậu đã lên thiên đường chăng?

Cậu ấy nhìn xung quanh, mọi thứ càng trở nên khác lạ trong mắt Nam, ở đây chỉ có những cánh đồng, chuồng nuôi gia súc, nhìn xa xa mới thấy được những căn nhà lá. Cho dù không phải là học sinh giỏi lịch sử đi nữa, thì Nam cũng biết rõ, nơi này không giống thời kì lịch sử nào cả. Cách ăn mặc thì giống người hiện đại chỉ có điều chất liệu và kiểu dáng thì đơn giản hơn. Không có đường dây điện, không có nhà cao tầng, không có xe cộ gì cả. Điều đặc biệt là không khí trong lành hơn và chẳng có bóng dáng của cái túi ni-long nào.

Đang suy nghĩ về việc mình đang ở đâu, mình đã chết hay chưa thì đột nhiên, có một đám trẻ cầm roi cỏ đánh vào người Nam:

-Nè. Tên kia. Ngươi nằm trên đồng của bọn ta rồi kìa. Định ăn trộm, quậy phá hay là ngươi bị điên?

-Anh…anh không biết… Anh không tự đến đây.

-Chẳng lẽ có người bắt cóc anh đến đây sao?

-Anh đến từ một thế giới khác. Cuộc sống hiện đại.

Bọn trẻ cười phá lên:

-Ha ha ha, người hiện đại ? Vậy thì chắc người ở đó thông minh lắm nhỉ ? Để tôi đố thử anh vài câu nhé !

Một đứa trẻ khác lên tiếng:

-Nó là người thông minh nhất làng này đấy !

Nam khá thích nói chuyện cùng những đứa trẻ thông minh, thế là Nam chấp nhận chơi đố cùng chúng. Chẳng lẽ một học sinh giỏi 12 năm liền lại thua một đứa nhóc.

Đứa trẻ tự tin đọc câu đố:

-Nhà tôi đang nuôi 4 con gà. Con gà thứ nhất mỗi ngày đẻ được 1 quả trứng. Con gà thứ hai thì 3 ngày đẻ được 1 quả trứng. Con gà thứ ba thì cứ 4 ngày đẻ 1 quả trứng. Con gà thứ tư cứ 5 ngày thì sẽ đẻ được 1 quả trứng. Kể từ khi nó bắt đầu đẻ cho đến hôm nay thì tôi có được 4 quả trứng. Vậy sau ít nhất bao nhiêu ngày nữa tôi mới lấy được thêm được 4 quả trứng nữa?

Nam lấy làm thú vị với bài toán này. Tuy nhiên, rất nhiều học sinh tiểu học ngày nay có thể giải được. Nhưng một học sinh tiểu học có thể sáng tạo ra một đề tạo như thế không có nhiều. Đó là điều khiến Nam ấn tượng về cậu bé.

Nam trả lời ngay kết quả:

-Sau 2 ngày.

-Ơ…sao anh giải nhanh thế ?

-Đơn giản thôi. Bây giờ chúng ta tìm số ngày kể từ lúc gà bắt đầu đẻ đến ngày hôm nay là bao nhiêu.

Đứa trẻ chăm chú nghe:

-Nghe kĩ nhé! Đầu tiên, chúng ta chắc chắn rằng con số đó phải nhỏ hơn 4 nên chỉ có thể là 1,2,3. Nhẩm nhanh thôi. Ta tính được ngay ngày hôm đó là ngày thứ 3 kể từ khi gà bắt đầu đẻ. Vậy tính từ ngày hôm nay, sau 1 ngày nữa, con gà thứ 3 sẽ đẻ ra 1 trứng, sau 2 ngày nữa con gà thứ 4 sẽ đẻ ra một quả trứng. Do đó, chỉ cần ít nhất 2 ngày, em sẽ thu được 4 quả trứng trong đó 2 quả từ con gà thứ nhất, một quả từ con gà thứ 2, một quả từ con gà thứ 3.

Cậu bé thấy hứng thú với những gì Nam nói, còn những đứa trẻ khác thì chỉ nhìn và nghe với một ánh mắt ngây thơ. Nam lại nói tiếp:

-Nếu giải bằng phương pháp đại số. Chúng ta có thể gọi x là số ngày gà đã đẻ kể từ lúc bắt đầu cho đến ngày hôm nay. Vậy số trứng của con gà thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ 4 lần lượt là x, phần nguyên của x khi chia cho 3, cho 4, cho 5. Vậy sẽ có được phương trình nghiệm nguyên dương x+[x/3]+[x/4]+[x/5]=4. Nó có nghiệm duy nhất là 3. Sau đó lập phương trình tương tự như thế mà đi đến kết quả. Nói thì dài dòng thế thôi nhưng lúc suy nghĩ thì chỉ mất vài giây.

Bọn trẻ tròn xoe đôi mắt:

-x là gì thế anh ? Phần nguyên là gì nữa ?

Nhìn vẻ mặt như không hiểu của bọn trẻ, Nam tiếp lời:

-À…Các em không cần hiểu vế sau đâu. Sau này lớn lên các em sẽ biết.

Nhưng đứa trẻ kia cứ một mực đòi Nam phải dạy cho chúng. Làm sao mà được chứ? Vì kiến thức là một chuỗi mắc xích liên kết với nhau. Nếu học phần này, sẽ dính tới nhiều cái khác. Nam không biết mình phải dạy chúng đến bao giờ. Nam từ chối.

Chúng kéo chân Nam, giữ Nam ở lại. Bọn chúng làm Nam ngất xỉu sau đó, trói Nam lại. Cột vào gốc cây, đợi Nam tỉnh dậy sẽ dùng biện pháp ép buộc. Trong lúc mơ màng Nam nghe được một giọng nói ngọt ngào:

-Bọn trẻ này hư thật. Sao lại bắt người ta như thế .

-Anh ấy giỏi lắm đó chị. Em muốn học cách giải đố từ anh ấy.

-Thả người ta ra ngay. Dù sao người ta cũng không phải người làng mình.

Khi tỉnh dậy, Nam đã không còn thấy bọn trẻ làm phiền mình nữa.

Nam cứ đi mãi để tìm ra lối thoát. Đến một nơi tập trung rất đông người. Có một người có vẻ mặt ác độc, được mọi người tôn kính, chắc ông ấy giữ chức vị lớn ở nơi này. Ông đọc lớn câu thần chú :

-Thần linh xin người hãy thứ tội. Xin Ngài hãy chấp nhận lời thú tội của chúng con. Chúng con dâng cho Ngài cô gái này để mong Ngài cứu giúp dân làng.

Nam lại gần đám đông đó, cậu phát hiện ra, một cô gái đang bị tế sống. Nam càng thấy sợ nơi này nhưng phải làm như thế nào thì Nam vẫn chưa nghĩ ra cách. Nhìn vẻ mặt cô ấy thật sự đáng thương. Nam quyết định hỏi người xung quanh để tìm hiểu rõ hơn về sự việc:

-Chào anh, anh có biết chuyện gì đang xảy ra không ?

-Làng này đang bị thần linh trách phạt nên phải làm lễ này.

-Trách phạt ?

Nam rất ngạc nhiên với nơi mình đang tồn tại. Có chuyện thần linh trách phạt thật sao ? Nhưng đổi bằng mạng sống của một cô gái nhỏ thì có lẽ đã quá nhẫn tâm rồi. Nam lại hỏi những bé trai đứng gần đó:

-Làng này bị tai họa gì vậy?

-Thần linh không bảo vệ dân làng nữa. Chết người…chết rất nhiều người.

Bé trai đó nói chuyện chưa rành. Nó vừa nói dứt lời, người đang ở trên kia thực hiện nghi lễ nói lớn:

-Giờ lành đã đến…

Nam thấy mọi chuyện không ổn rồi. Nam tự nghĩ thầm:

-Cô gái ấy thật sự rất đáng thương. Phải cứu cô ấy trước đã.

Nam luồn vào trong đám đông. Tiến lại gần hơn với nghi lễ. Nhưng trong tình huống cấp bách, Nam chẳng biết phải xử sự như thế nào:

-Các người dừng lại mau.

-Hỗn xược. Ai dám cản là bất kính, sẽ chết theo cô ta.

-Ta…ta là pháp sư ở nơi khác đến. Việc này ta có thể giải quyết được. Không cần phải tế ai cả.

Cả đám người xung quanh bàn tán :

-Nhìn ăn mặc như thế thì chắc không phải người thường rồi.

-Phải đó. Chắc là cao nhân nơi khác.

-Lỡ hắn là tên thần kinh thì sao ?

-Cứ tin hắn thử một lần xem sao.

-Còn đỡ hơn là có một người phải chết.

Cái người đang hành lễ trên kia- là trưởng làng- cũng là cha của cô gái bị tế sống đưa Nam vào một phòng trong căn nhà của ông ta. Nói đúng hơn là Nam đang bị giam cầm. Căn phòng đã cũ, đầy bụi, mạng nhện, còn có vài người bạn lạ mặt nữa. Làm gì có ai tiếp đãi với một pháp sư chuẩn bị giúp cho làng mình như thế chứ. Mà càng nghĩ Nam lại càng lo sợ, Nam không biết mình sẽ giải quyết chuyện này như thế nào. Đúng lúc cậu ấy đang thẩn thờ nghĩ ngợi, trưởng làng gõ cửa phòng:

-Cậu định bao giờ thì làm phép giúp làng của chúng tôi.

-Hả ? – Nam đang không biết trả lời với ông ấy như thế nào, Nam càng sợ hơn cái bộ mặt như muốn ăn thịt người của ông ấy.

-Hay là cậu chỉ lừa gạt chúng tôi.

-À…À không. Muốn diệt cỏ thì phải diệt tận gốc. Tôi phải biết được nguyên nhân nguồn gốc của tất cả sự việc rõ ràng trước cái đã.

Trưởng làng trình bày tất cả mọi việc với Nam. Thì ra, có rất nhiều người bị ma ám. Họ luôn nghe thấy những âm thanh đóng sầm cửa, đồ đạc di chuyển lung tung và tiếng bước chân trong phòng trống, những cây họ trồng trong nhà chết dần. Có nhiều còn chết đi mà không rõ nguyên do. Điều này đã khiến cho cả làng ăn ngủ không yên. Họ nghĩ làng không được thần linh bảo vệ nữa nên bị ma quỷ làm hại dân làng.

Nam lẩm bẩm :

-Mình làm gì mà biết trừ ma.

Nam nói với trưởng làng bằng sự quả quyết:

-Cho tôi bảy ngày. Chuyện này sẽ được giải quyết.

-Nếu không giải quyết được thì sao ?

-Chém giết gì cũng được.

Nam còn không tin vào những gì mình nói. Nam nghĩ mình chắc bị ma quỷ nhập mất rồi.

Vừa ăn xong bữa cơm trong căn phòng lạnh lẽo. Trong làng lại có thêm một người chết. Biểu hiện của người này vẫn giống như những trường hợp trước. Người chết tím ở môi và các đầu ngón tay, ngón chân. Tay chân co cứng. Những đứa trẻ trong nhà thì thấy đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, mệt mỏi. Nam thấy thật lạ, trông có vẻ như không giống là ma quỷ làm.

Nam đi dạo quanh trong căn nhà của trưởng làng, vừa nghĩ đến việc mình sẽ làm như thế nào, sẵn nghĩ luôn việc mình sẽ chết như thế nào. Nam không biết khi chết ở đây thì sẽ được về nhà hay sẽ chết đi mãi mãi nữa. Trong sự tình cờ nào đó, Nam gặp cô con gái của trưởng làng. Cô ấy có đôi mắt rất đẹp. Tạo cho người ta cảm giác yêu mến từ lần đầu gặp gỡ.

Cô bé chào Nam:

-Cảm ơn anh vì lần này đã cứu mạng em.

-Không có gì… – Nam bối rối.

Nam phát hiện ra giọng nói ấy rất quen, là của cô gái đã cứu mình khỏi bọn trẻ nghịch ngợm.

-Anh tên là gì thế ạ ?

-Gọi anh là Nam được rồi. Còn em ?

-Em tên là Sen. À mà anh là pháp sư trẻ tuổi nhất em từng biết đấy.

Nam chỉ biết mỉm cười với bốn từ ” Pháp sư trẻ tuổi”:

-Cha em đem em đi tế sống như vậy. Ông ấy thật tàn nhẫn.

Ánh mắt Sen bỗng dưng đượm buồn:

-Không phải đâu anh. Cha em thương em lắm. Nhưng cha em cũng thương làng nữa. Cha em không nỡ bắt ai tế sống cả. Nhưng không làm thế thì cả làng sẽ bị nguy hại. Cho nên em mới hi sinh cho cả làng. Thật ra, khi anh xuất hiện, em biết, cha em cũng hi vọng anh làm được gì đó, để em sẽ không chết đi.

Mỗi ngày Nam vẫn đi tìm ra nguyên nhân nhưng vẫn không có tiến triển gì cả. Nam chỉ không tin được đây là do ma quỷ làm ra.

Nam vẫn luôn muốn mau chóng tìm ra nguyên nhân, để Sen không phải bị đem đi tế sống. Hàng ngày, Nam thường thấy Sen ngồi một mình ở đồng cỏ:

-Sao em ngồi ở đây một mình thế ?

-Anh không thấy đồng cỏ này rất đẹp sao. Em sẽ ngắm nó. Để khi chết đi em sẽ không hối hận.

-Em không tin anh sao ?

-Em tin anh mà. Nhưng ma quỷ là thế lực rất đáng sợ. Làm sao …

-Em không cần buồn nữa đâu. Mọi chuyện sẽ ổn cả thôi mà.

Nam cố gắng làm cho Sen vui cười. Cả hai ngồi cùng nhau kể các câu chuyện ở trên trời dưới đất. Y như rằng, khi Sen vui, Nam cũng vui lây vậy. Niềm vui của Sen cũng chính là niềm vui của Nam. Không biết đó gọi là gì nhỉ ?

Cũng đã là ngày thứ năm kể từ khi Nam chấp nhận lời đề nghị một tuần, Nam vẫn chưa tìm ra nguyên nhân thì trong làng lại có thêm người chết. Sen đến tìm Nam:

-Anh. Hôm nay đã là ngày thứ năm rồi đó.

-Anh xin lỗi.

-Không. Ý em không phải như thế.

Sen mỉm cười rồi nói:

-Hôm nay đã là ngày thứ năm trong khoảng thời gian hạnh phúc nhất từ trước đến giờ của em. Vì được ở bên anh. Nói chuyện với anh em cảm thấy rất vui vẻ.

-Anh cũng giống em…

-Nếu em được sống tiếp. Em sẽ làm vợ của anh.

-Hả ? Em chỉ mới 16 tuổi thôi mà. Còn chưa đủ tuổi kết hôn đâu.

-Đủ tuổi kết hôn là gì thế anh? Nhưng mà… chắc điều em nói không xảy ra đâu.

Đây cũng được coi như lời tỏ tình dễ thương của cô gái với chàng trai. Chỉ tiếc là trong một hoàn cảnh đáng buồn. Thấy Sen buồn, trong lòng Nam cũng rất đau:

-Em đừng buồn nữa. Để anh làm cho em món quà này nhé!

Vừa nói dứt lời, Nam đi tìm một quả trứng và nến. Nam đun nến sau đó cho một ít vào đáy vỏ quả trứng. Đợi chúng nguội. Rồi dùng màu trang trí thật đẹp, cậu ấy đưa cho Sen:

-Đây gọi là con lật đật. Dù em có xô ngã nó như thế nào đi chăng nữa thì nó vẫn đứng vứng. Em biết tại sao không ?

-Em không biết.- Sen rất thích thú với món quà này.

Nam nói tiếp:

-Bởi vì toàn cơ thể con lật đật đều rất nhẹ, trọng tâm của nó rất thấp. Phần dưới lại tròn trịa dễ lắc lư. Khi độ nghiêng của con lật đật càng lớn, khoảng cách mà điểm tựa và trọng tâm càng lớn, thế năng dao động do trọng lượng sinh ra sẽ theo đó mà tăng lên khiến xu thế khôi phục lại vị trí cũ của nó cũng càng rõ rệt, vì vậy không bao giờ đẩy ngã được con lật đật. Anh hi vọng em cũng như vậy, đừng để tâm trí bị nặng nề bởi những suy nghĩ tiêu cực, những khó khăn bất hạnh sẽ giúp em đứng vững trước những sóng gió của cuộc đời.

-Thật ra, em không hiểu trọng lực, trọng tâm là gì hết. Nhưng em hiểu ý anh, em sẽ cố gắng lạc quan. Anh chính là điểm tựa của em.

Nghe Sen nói như thế, Nam cảm thấy an lòng.

-Em có thấy lạnh không ?

-Cũng hơi lạnh. Nhưng em quen rồi. Mùa đông năm nay lạnh hơi những năm khác rất nhiều. Nếu anh thấy lạnh thì để em đốt than cho anh nhé !

-Đốt than ?

Nam đột nhiên nhớ ra điều gì đó. Những biểu hiện của dân làng rất giống như bị ngộ độc khí than. Ảo giác. Buồn nôn, chóng mặt. Cây chết. Tím tay chân. Phải rồi, khí CO.

A. Anh đã biết rồi.- Nam ôm lấy Sen trong niềm hạnh phúc.

Qua tìm hiểu, Nam thấy những nhà trong làng, đúng thực là họ đốt rất nhiều than. Xác nhận kĩ hơn, cậu ấy tìm được nguồn gốc của mọi chuyện.

Than có cấu tạo từ C, H, O, S, N,… Khi đốt lên sẽ tạo ra cacbon đioxit, cacbon oxit, lưu huỳnh đioxit và các hợp chất khác. Trong đó CO là nguyên nhân chủ yếu gây ra ngộ độc khí than. Cacbon oxit là một dạng khí không màu, không mùi nhưng rất độc. Nó rất dễ kết hợp vói hồng cầu trong máu, khả năng kết hợp của oxit cacbon với hồng cầu trong máu cao gấp hơn hai trăm lần so với khả năng kết hợp của oxi với hồng cầu trong máu.

Nam nhớ mình từng học qua về khí này. CO không màu không mùi, rất khó phát hiện, nhất là khi đang ngủ, mọi người sẽ dần lịm đi mà không biết gì, có thể làm tê liệt thần kinh và gây ra những hiện tượng ảo giác như những gì dân làng đã gặp. Năm nay thời tiết lại se lạnh hơn, càng làm cho ngộ độc khí than dễ xảy ra.

Nhưng Nam không biết sẽ giải thích như thế nào cho họ hiểu ? Cacbon oxit ? Chắc họ sẽ nghĩ Nam bị điên mất.

Sáng hôm sau, Nam gặp trưởng làng. Gọi mọi người dân ra làm lễ. Cậu ấy không biết làm phép gì cả. Chỉ múa tay múa chân, rồi đọc vài câu ngay cả cậu cũng không biết ý nghĩa của nó là gì. Xong nghi lễ, Nam nói với dân làng:

-Than có màu đen. Là nơi trú ngụ của ma quỷ. Cho nên mỗi lần đốt than thì không được đóng kính cửa, phải để lỗ thông hơi để thần khí có thể vào bên trong. Tốt nhất là giữ ấm bằng chăn. Khỏi đốt than luôn càng tốt.

Dân làng theo lời Nam, kể từ hôm đó, trong làng không có người chết nữa.

Nam được người trong làng xem như ân nhân. Còn Sen cũng không còn nỗi sợ phải chết đi nữa. Nhưng Nam không thể ở lại đây mãi được.

Nam vẫn muốn trở về nhà, tuy nhiên ước muốn đó giờ bé lại, vì nơi này có một con người níu giữ trái tim Nam. Đó là một ánh mắt hồn nhiên, một tâm hồn trong trẻo với những suy nghĩ đơn thuần. Nam dường như đã thích cô gái ấy. Và Sen cũng vậy, cũng thích Nam. Khi đã xong nhiệm vụ của mình, cậu ấy tạm biệt ngôi làng ấy để tìm lối về nhà của mình. Thật ra, có chút nuối tiếc, và có cả mơ hồ nữa, vì Nam chẳng biết phải đi tiếp như thế nào. Bước đi được vài trăm bước, Nam nghe thấy tiếng gọi từ xa:

-Anh Nam ơi. Em sẽ rất nhớ anh đó.

-Nam quay mặt nhìn lại, dáng người nhỏ nhắn của Sen từ xa xa mờ dần nhưng giọng nói vẫn luôn ngọt ngào như thế.

Cả hai cố gắng hét lớn để nói cho nhau nghe thật rõ ràng:

-Anh cũng sẽ rất nhớ em… Em phải giữ gìn sức khỏe đó.

-Em biết rồi.

-Tạm biệt em.

-Anh từng nói mỗi người trên bầu trời là một ngôi sao sáng. Khi nhớ em, anh chỉ cần tìm em trên bầu trời. Em là ngôi sao sáng nhất đó. Tạm biệt anh…

Đột nhiên có một thứ ánh sáng chiếu thẳng vào mặt Nam, Nam không còn nhìn thấy Sen nữa. Tất cả về nơi đó mờ dần, mờ dần và biến mất.

-Bác sĩ ơi. Con tôi tỉnh dậy rồi.- Đó là giọng nói vui mừng của mẹ Nam.

-Vậy là sức khỏe cháu đã dần ổn định. Cháu bị kiệt sức do học tập quá sức, không ăn uống nghỉ ngơi, hợp lí. Đợi vài ngày nữa, nếu cháu hồi phục hẳn, sẽ được xuất viện.

Nam ngạc nhiên hỏi mẹ:

-Sao thế mẹ?

Mẹ ôm Nam vào lòng, nước mắt rưng rưng:

-Con hôn mê ba ngày ba đêm rồi. Con làm mẹ sợ lắm đó. Sau này có cố gắng như thế nào thì cũng phải giữ gìn sức khỏe. Đừng như thế nữa con nhé!

Thì ra, mọi thứ chỉ là một giấc mơ. Nhưng giấc mơ này với Nam thật dài, thú vị và đẹp đẽ. Nam luôn nhớ câu: “Anh từng nói mỗi người trên bầu trời là một ngôi sao sáng. Khi nhớ em, anh chỉ cần tìm em trên bầu trời”. Nam bước ra khỏi phòng bệnh, dạo xung quanh để cơ thể được thoải mái. Ngồi trên ghế đá của bệnh viện, Nam ngước lên trời cao tìm ngôi sao sáng nhất, Nam mỉm cười. Ngay trong khoảnh khắc đó, có một cô gái nhỏ làm rớt xuống mặt đất nhiều tờ giấy, Nam vội đứng dậy giúp đỡ:

-Để anh giúp em nhé!

Nam vừa nhặt những tờ giấy, hình như là các bức tranh em ấy tự vẽ, rồi ngước mặt lên nhìn cô bé, ánh mắt, nụ cười quen thuộc đến lạ:

-Ơ…Sen.

-Sao anh biết tên em ?

Giống như một sự sắp đặt, cả hai cùng ngồi trên ghế đá trò truyện vui vẻ với nhau:

-Em bị bệnh gì thế ?

-Em không có bệnh. Em đến đây vào cuối tuần để các trẻ em mắc bệnh ung thư. Những bức tranh này là em cùng vẽ với các bé đấy !

-Em bé như thế mà lại có một trái tim rất nhân hậu.

-Hình như em từng gặp anh rồi nhỉ ?

-Vậy sao?

-Năm lớp 8 đó. Em và anh cùng tham gia một hoạt động ngoại khóa.

Nói chuyện với nhau một hồi lâu, Sen hỏi Nam:

-Mà em vẫn chưa biết tại sao anh lại biết tên em luôn đấy ?

-Chúng ta có thể gọi đó là duyên số…

*LƯU Ý:

  • Điểm truyền thông: chiếm 40% tổng điểm, được tính dựa trên lượt react, comment và share của Bài Dự thi. Bài Dự thi hoàn thành sớm sẽ có quyền lợi về điểm truyền thông.
  • CÁCH THỨC TÍNH ĐIỂM: (Chỉ tính điểm khi đã like page)
  1. Like: 1 điểm/lượt
  2. Các cảm xúc khác: 2 điểm/lượt
  3. Share chế độ công khai (Public): 3 điểm/lượt
  4. Like (đối với bài viết trên website): 2 điểm/lượt
  • Thời gian đóng cổng bình chọn: 23h59′ ngày 11/08/2020
  • Ban Tổ chức không chịu trách nhiệm về tính chính xác của kiến thức thức khoa học được sử dụng trong Bài Dự thi.

[SCIENTIFACT #2]

ENGLISH

NHIỄU ĐỘNG TRỜI TRONG

Một trong những nỗi sợ phổ biến với chúng ta khi đi máy bay, ngoài ghế ngồi chật chội và tiếng động cơ ồn ào chói tao, còn có những sự rung lắc ngắt quãng trong suốt chuyến bay nữa. Với những ai đã từng bay, chắc hẳn mọi người đều từng rơi vào cảnh, khi đang tận hưởng chuyến bay yên bình, khi trời bên ngoài cửa sổ không chút gợn mây, thì máy bay đột ngột rung dữ dội, cốc nước trên bàn phía trước nghiêng ngả như sắp rơi, còn trẻ con bắt đầu khóc lóc, và tiếp viên phải kêu gọi hành khách thắt dây an toàn, vì máy bay “đang bay vào vùng thời tiết xấu.” Thật lạ kỳ! Trời quang mây tạnh là vậy, lại còn hửng nắng thế kia, vì sao máy bay lại đột ngột rung chuyển thật dữ dội quá! Phải chăng động cơ máy bay hỏng? Hay máy bay hết nhiên liệu rồi? Trong những giây phút thót tim ấy, không ít người cảm tưởng rằng dường như tình huống xấu nhất sắp xảy đến với chuyến bay của mình! Nhưng chớ có lo lắng quá! Hiện tượng “thót tim” ấy thực chất là sự nhiễu động trời trong, một hiện tượng khí tượng thường gặp ở dường như bất kỳ chuyến bay nào, và máy bay thương mại hiện đại luôn có khả năng chống chọi với chúng.

  1. Nhiễu động trời trong là gì?

Nhiễu động trời trong (tiếng Anh là “Clear Air Turbulence”) là sự nhiễu loạn bất thường của các khối khí, khi không có sự hiện diện của các bằng chứng có thể thấy bằng mắt thường (như các khối mây). Hiện tượng này là sự chênh lệch đột ngột của vận tốc các khối khí khác nhau, ở tầng đối lưu của bầu khí quyển, thường xảy ra ở độ cao từ 7000m tới 12000m so với mực nước biển. Sự nhiễu động này thường được chia thành hai dạng: Nhiễu động cơ học (“Mechanical Turbulence”) và nhiễu động nhiệt học (“Thermal Turbulence”). Nói đơn giản, nhiễu động cơ học nhắc tới sự ngắt đoạn của dòng khí ngang, còn nhiễu động nhiệt học được mang lại bởi điều kiện bầu khí quyển không ổn định. Ví dụ điển hình nhất cho nhiễu động cơ học là sự cản trở của các vùng địa hình cao như dãy núi, còn với nhiễu động nhiệt học, chúng thường xảy ra vào những thời điểm nắng nóng, khi các luồng khí nóng đối lưu từ mặt đất bị cô lập trong một khoảng không tương đối nhỏ. 

  1. Nhiễu động trời trong được hình thành như thế nào?

Dù khoa học chưa thể khám phá hết được, nhưng phần lớn nhiễu động trời trong xảy ra do một hoặc sự kết hợp của ba yếu tố sau đây. Lý do điển hình nhất là các dòng chảy khí quyển hẹp, hay dòng tia (“Jet stream”) – các dòng khí hẹp, có vận tốc khá lớn, có thể đạt tới hơn 300 km/h. Các dòng tia xuất hiện chủ yếu ở biên giới giữa hai khối khí có sự chênh lệch nhiệt độ lớn (ví dụ, giữa khối khí nhiệt đới và khối khí lạnh vùng cực). Nguyên lý xuất hiện của dòng tia dựa vào sự gradien nhiệt độ và áp suất giữa hai khối khí, và khi những sự chênh lệch ấy đủ đáng kể, một khoảng không khí hỗn loạn sẽ được hình thành ở giữa nơi chuyển giao hai luồng khí – ở khoảng không khí hẹp đó sẽ xuất hiện gió mạnh, không ổn định, tạo sự nhiễu loạn lên máy bay khi di chuyển qua vùng này. Đặc biệt, ở vùng dòng tia này còn có sự hiện diện của hiện tượng gió đứt (“Wind Shear”), nơi mà sự nhiễu động xảy ra với tần suất và mức độ cao, gây ảnh hưởng không nhỏ tới chuyến bay. 

Lý do tiếp theo dẫn đến sự nhiễu loạn trong chuyến bay là do khu vực địa hình bạn bay qua. Thông thường, những vùng núi cao hoặc những thành phố có nhiều nhà chọc trời sẽ làm gián đoạn nhiều nhất luồng khí di chuyển ngang, gây sự bất ổn định trong đường bay, kể cả khi không có thời tiết xấu. Ví dụ, giả sử bạn đang trên chuyến bay tới Ý, thì khi bay qua khu vực dãy Alps, bạn sẽ cảm nhận sự rung lắc đáng kể trong chuyến bay của mình. 

Lý do thứ ba dẫn tới sự nhiễu động khi bay, và dường như cũng là lý do dễ hiểu nhất, là vì máy bay của bạn đang tiến gần tới các khu vực thời tiết cực đoan. Những đám mây vũ tích mang năng lượng và dòng điện rất lớn, có sức ảnh hưởng và khả năng gây nhiễu động không khí lan xa hơn rất nhiều so với thể tích của chúng. Chính vì vậy, kể cả khi máy bay còn cách vùng mây vũ tích tới gần 40km, nơi tưởng chừng như vẫn quang mây, các luồng không khí đã có thể bị gián đoạn phần nào, gây nên hiện tượng rung lắc mạnh mẽ trong khoang máy bay.

  1. Làm thế nào để phi hành đoàn đối phó với những tình huống rung lắc, nhiễu loạn?

Mặc dù trải nghiệm khi bay qua sự nhiễu động trời trong khá đáng sợ, và khiến con người ta lo lắng cho sự an toàn của mình, nhưng thực tế, những sự nhiễu động ngắt đoạn ấy là vô cùng phổ biến. Với sự đa dạng của đới khí hậu và thời tiết trên thế giới, việc bay qua các khối khí khác nhau, với chênh lệch nhiệt độ cao không phải là hiện tượng hiếm gặp. Đối với phi công, nhiễu động khi bay chỉ đơn giản là một sự phiền phức nhỏ trong công việc, và họ luôn có đủ kĩ năng để đưa máy bay ra khỏi vùng chịu ảnh hưởng. Thông thường, máy bay sẽ được giảm tốc để kiểm soát tốc độ dễ hơn; trong một số trường hợp khác, máy bay có thể sẽ được Trạm điều khiển không lưu cho phép thay đổi độ cao, tới mức an toàn, nơi không khí ổn định hơn. Phi công thậm chí có thể chọn bay thẳng vào vùng gây nhiễu động với tốc độ chậm, tuy cách làm này đặt áp lực lên cánh máy bay nhiều hơn đáng kể. Nhưng bất kể cách đối phó, nguyên lý giải quyết chung khi gặp nhiễu động không khí, đơn giản hơn hết, là tiếp tục bay, và chờ nó trôi qua mà thôi! 

  1. Đâu là giới hạn sức gió và thời tiết mà máy bay có thể chịu đựng?

Đừng quá lo lắng! Máy bay thương mại hiện đại ngày nay được lắp ráp, chế tạo với những công nghệ tiên tiến nhất, đủ vững chắc để bay qua những vùng thời tiết khó khăn bậc nhất. Đơn cử như sự cải tiến trong sức bền cánh máy bay; giờ đây, chúng được cấu tạo từ hợp kim nhôm, và phải trải qua công đoạn lắp ráp tỉ mỉ tới từng chiếc đinh tán, để đảm bảo đạt tiêu chuẩn ngành hàng không vũ trụ. Để kiểm chứng độ bền của cánh máy bay, trước khi đưa vào hoạt động, cánh máy bay thường được kiểm tra dưới sự mô phỏng gió bão và thời tiết xấu, và ở điều kiện tệ nhất, chúng có thể bị bẻ cong tới góc 90 độ mà không gãy! Thực tế, với sự phổ cập của các dòng máy bay hiện đại hơn bao giờ hết, như Boeing 787 Dreamliner, Airbus A350-1000, v.v, nhiễu động nói chung, và nhiễu động trời trong nói riêng, không còn là lý do của các vụ tai nạn thương tâm trong 4 thập kỷ trở lại đây, đánh dấu bước tiến bộ vượt bậc trong việc đảm bảo an toàn bay cho ngành hàng không hiện đại.

Vậy sau này, nếu chẳng may cốc nước trên bàn của bạn bắt đầu rung lắc, và chẳng may chuyến bay có trở nên xóc hơn ban đầu, hãy đừng vội cảm thấy lo lắng hay quá sợ hãi, vì bạn đã hiểu rằng hiện tượng nhiễu loạn ấy hoàn toàn có căn cứ khoa học, chóng đến, nhưng cũng chóng đi. Thay vào đó, hãy thật bình tĩnh, và nghĩ đến tương lai rằng sau chuyến bay này, bạn sẽ được đặt chân tới vùng đất mình mơ ước!

* Nguồn: 

[1] Anonymous. (March 2019). SKYbrary Wiki. Clear Air Turbulence (CAT) – SKYbrary Aviation Safety. Lấy từ https://www.skybrary.aero/index.php/Clear_Air_Turbulence_(CAT) 

[2] Anonymous. (n.d). Turbulence. Lấy từ  https://www.weather.gov/source/zhu/ZHU_Training_Page/turbulence_stuff/turbulence/turbulence.htm  

[3] Page, C. (October 2019). The Points Guy. How pilots keep you safe while flying through strong winds. Lấy từ  https://thepointsguy.com/guide/how-pilots-fly-through-wind/[4] Limer, E. (November 2017). Popular Mechanics. Watch These 7 Airplane Wings Pushed to the Brink and Beyond. Lấy từ https://www.popularmechanics.com/flight/g2428/7-airplane-wing-stress-tests/

CLEAR AIR TURBULENCE

One of the common fears for us when traveling by plane, besides the cramped seats and the loud engine noise, is that there are occasional shakes during the flight. For those who have flown, most of them surely have been in those scenes when you were enjoying a peaceful flight in a cloudless blue sky then suddenly, the plane vibrated fiercely: the glass of water on the table in front of you tilted as if it was about to fall, and the children began to cry, and the flight attendants had to tell passengers to wear their seat belts, as the plane was flying into an area with bad weather. How strange! The sky was clear and cloudless, and it was still sunny, how come the plane suddenly shook so violently! Was the aircraft’s engine broken? Or had the plane run out of fuel? In those heart-stopping moments, many people felt that the worst situation seemed to be coming to their flight! But don’t worry too much! The heart-wrenching phenomenon was Clear Air Turbulence, a meteorological phenomenon commonly seen in almost any flight, and modern commercial aircraft are always able to withstand them.

  1. What is Clear Air Turbulence?

Clear air turbulence is abnormal turbulence of air masses in the absence of visible evidence (like clouds). This phenomenon is the abrupt difference in the velocity of different air masses in the troposphere, usually occurring at an altitude of 7000m to 12000m above sea level. There are usually two types of clear air turbulence: Mechanical Turbulence and Thermal Turbulence. Simply put, mechanical turbulence refers to the disruption of horizontal airflow, while thermal turbulence is brought about by unstable atmospheric conditions. The most typical example of mechanical turbulence is the obstruction of high terrain areas such as mountains. Thermal turbulence often occurs in hot weather when hot air convection flowing from the ground is isolated in a relatively small headroom.

  1. How is Clear Air Turbulence formed ?

Although science has not been able to fully discover it, most of the clear air turbulence in the sky occurs due to one or a combination of the following three factors. The most typical reason is the narrow atmospheric stream, or “jet stream” – the narrow stream of air with relatively large velocity, which can reach more than 300 km/h. Jet streams occur primarily on the boundary between two air masses with large temperature differences (for example, between tropical and polar air mass). The principle of the jet stream is based on the gradient of temperature and pressure between the two air masses, and when the differences are significant enough, a turbulent air will be formed in a narrow place between the two air masses, where the strong and unstable wind appears, creating turbulence in the plane traveling through this area. What is more, a phenomenon called Wind Shear happens in regions with Jet Stream, more specifically where the disturbance with frequency and high degree, causing significant impact on the flight.

The next reason for the turbulence in the flight is due to the terrain the plane flies over. Usually, high mountains or cities with many skyscrapers will interrupt the flow of air at most, causing instability in the flight route, even when there is no bad weather. For example, suppose you are on a flight to Italy, then when flying over the Alps, you will feel a significant vibration during your flight.

The third reason for this turbulence, and apparently the most obvious, is because your aircraft is approaching extreme weather areas. Cumulonimbus clouds carry enormous energy and currents, which are influential and capable of causing air turbulence to spread far beyond their volume. Therefore, even when the aircraft is about 40 km away from the cumulonimbus clouds, where the sky seems cloudless, the airflow might have been partially interrupted, causing the plane’s cabin to shake fiercely.

  1. How does the flight crew deal with shaking and turbulent situations?

Although the experience of flying with clear air turbulence is quite frightening and makes people worry about their safety; in reality, such intermittent turbulence is extremely common. Due to the diversity of climates and weather in the world, flying through different air masses with high temperature difference is not rare. For pilots, flight turbulence is simply a minor hassle at work, and they always have the skills to get the plane out of the affected area. Usually, aircraft will be decelerated to control the speed easier; in other cases, the aircraft may be allowed by the Air Traffic Control Station to change altitude: to a safer level where the air is more stable. Pilots can even choose to fly straight into the turbulent area at low speeds, though this puts a lot more pressure on the wings. But regardless of how to deal with it, the general and also the most simple principle of dealing with air turbulence is to keep flying, and wait for it to pass!

  1. What is the wind and weather limit that the aircraft can withstand?

Don’t worry! Modern commercial airplanes today are assembled and built with the most advanced technology,  which means that they are strong enough to fly through the most extreme weather areas. The improvement in aircraft wing durability is an example of this. These days, they are made from aluminum alloy and must go through meticulous assemblies that perfect the tiniest detail to meet the standards of the aerospace industry. To verify the durability of the wings, they are often tested under the simulations of storms and bad weather before being put into operation. Even in the worst conditions, they can be bent to an angle of 90 degrees without breaking! In fact, as modern aircraft have become more common than ever (Boeing 787 Dreamliner, Airbus A350-1000, etc.), turbulence or clear air turbulence, in particular, are no longer the cause of tragic accidents in the last 4 decades, marking a significant step forward in ensuring flight safety for modern aviation.

So later on, if unfortunately the glass of water on your table starts to shake, and unfortunately the flight has become less peaceful than it initially is, do not rush to feel nervous or frightened. Why? It’s because you already understand that the turbulence is completely scientifically based: quickly come, but also quickly leave. Instead, be calm, and think about the future that after this flight, you will be able to set foot in the land of your dreams!

* Citation: 

[1] Anonymous. (March 2019). SKYbrary Wiki. Clear Air Turbulence (CAT) – SKYbrary Aviation Safety. Retrieved from https://www.skybrary.aero/index.php/Clear_Air_Turbulence_(CAT) 

[2] Anonymous. (n.d). Turbulence. Retrieved from  https://www.weather.gov/source/zhu/ZHU_Training_Page/turbulence_stuff/turbulence/turbulence.htm  

[3] Page, C. (October 2019). The Points Guy. How pilots keep you safe while flying through strong winds. Retrieved from  https://thepointsguy.com/guide/how-pilots-fly-through-wind/[4] Limer, E. (November 2017). Popular Mechanics. Watch These 7 Airplane Wings Pushed to the Brink and Beyond. Retrieved from https://www.popularmechanics.com/flight/g2428/7-airplane-wing-stress-tests/

[2. Airplanes]

English

PLAN B – NO FLIGHT ZONE

Trên bầu trời xuất hiện tiếng ầm vang. Một chiếc máy bay siêu thanh vừa xuất phát từ sân bay cách nhà tôi năm cây số.

Máy bay. Phương tiện vận tải tốt nhất mà con người từng có. Với tải trọng lớn và tốc độ cao, máy bay không những tạo liên kết xuyên lục địa, mà còn hơn cả thế, thỏa mãn ước mơ được bay lượn trên bầu trời của con người. Không gì khác, đó là biểu trưng cao nhất của sự tự do – và cả sự .hỗn loạn. Bây giờ, đối tượng tôi cần nhắm đến là anh em Wilbur và Orville Wright. Thật mỉa mai khi cái thứ biểu trưng cho tự do mà các ông làm ra đã biết bao lần chèn ép chính sự tự do của bao người dân vô tội – từ những chiếc máy bay ném bom đem đến nỗi ám ảnh hàng thế hệ, tới đám máy bay khổng lồ nhấp nháy những bóng đèn nhân tạo trong đêm át đi cả ánh sao thanh thuần, đẹp đẽ. Nếu tôi ngăn cản được phát minh này, có lẽ tôi còn có thể ngăn cản tiến trình văn minh loài người còn hiệu quả hơn cả kế hoạch trước đây.

Phấn khích – đó là từ duy nhất có thể mô tả chính xác tâm trạng tôi lúc này. Kế hoạch lần thứ hai quả thật tốt hơn hẳn, viễn cảnh thành công tưởng chừng như gần đến mức nó gợi trong lòng tôi những rạo rực, bồn chồn.

Bạn có thể thắc mắc tại sao tôi không đặt mục tiêu là ông tổ của ngành hàng không – những chiếc khinh khí cầu và dù lượn cuối thế kỉ 19 ư? Chỉ đơn giản là các khinh khí cầu thời đại đó – kể cả của Zeppelin – đều không lý tưởng. Chúng quá to xác, chậm chạp, và phụ thuộc thời tiết. Đến thứ nhiên liệu chúng sử dụng, khí hydro, cũng chính là con dao hai lưỡi đã thẳng tay xóa sổ vị thế của những tên khổng lồ này trong ngành giao thông vận tải. Ôi! Hàng chục, thậm chí là hàng trăm túi hydro trên một chiếc khinh khí cầu – cái thứ khí dễ cháy mà người ta còn dùng làm nhiên liệu tên lửa ấy – chỉ cần một sai sót nhỏ thôi là đủ thiêu đốt (theo nghĩa đen) thời đại huy hoàng của Zeppelin thành cát bụi. Sự thiếu ưu việt của chúng chẳng đáng để tôi bỏ công đi “phá hoại” thứ nhiều nhà phát minh cùng nghiên cứu và thử nghiệm đến thế. Việc máy bay nặng hơn không khí là một bước nhảy vọt hoàn toàn vĩ đại – cho phép tải trọng lớn, tốc độ cao, và kích thước nhỏ gọn – biến chúng trở thành vị vua tuyệt đối của bầu trời trong ngành vận tải và quân sự, thậm chí những người từ thế kỷ XXI đã coi đám khí cầu chỉ như món đồ trang trí hay trò tiêu khiển.

Hồi xưa, tôi vẫn thường tự hỏi máy bay hoạt động như thế nào… Giờ nhớ lại thật khó.

Tôi mở sơ đồ chiếc máy bay Flyer 1 ra. Có vẻ như chế tạo nó là một quá trình đầy gian nan. Trước hết họ đã tập trung vào việc điều khiển và lượn – chế tạo và cải tiến cánh, đuôi, bộ điều khiển từ 1900 đến 1902, rồi cuối cùng đưa thêm động cơ vào năm 1903. 

3 năm phát triển và chế tạo, thêm 2 năm nữa để có một chuyến bay mượt mà. Tất cả sẽ quay về con số 0 tròn trĩnh chỉ với vài ngày cố gắng của tôi mà thôi. Nhưng lần này phải lên kế hoạch cẩn thận hơn. Và rèn luyện một tinh thần thép, một ý chí sắt đá.

Về cơ bản, dòng khí do gió hoặc động cơ thổi bay qua cánh sẽ tạo nên lực nâng nhờ có độ cong, khum của cánh. Lực nâng này chống lại trọng lực, giữ máy bay trên không. Động cơ còn có tác dụng đẩy khí ra phía sau, từ đó nhận lực đẩy máy bay về phía trước (Định luật 3 Newton), chống lại lực cản không khí (cũng giống như bạn phải đạp xe mạnh để chống lại gió vậy).

Sau khi đã nắm được những thông tin cơ bản, tôi liền dùng Cỗ máy thời gian trở về năm 1902 để theo dõi các thí nghiệm trên tàu lượn của anh em Wright. Theo lịch sử ghi chép thì đây là lúc họ tìm ra cơ cấu điều khiển máy bay. Thú vị đây.

***

Tháng 9 năm 1902.

Cỗ máy xoay mấy vòng rồi đáp xuống phịch một cái. Gì thế này? Ôi trời! Người tôi ngập trong cát! Cố nín thở, tôi tìm cách ngoi lên mặt đất. Được rồi! Suýt chết. Phải sửa ngay cái máy mới được, tăng độ chính xác trong thăm dò địa hình. Tôi thở một hơi rõ dài, nhìn quang cảnh xung quanh. Trời ạ, toàn cát với cây bụi. Không gian trống trải, lộng gió, tạo cảm giác thật vắng vẻ và cô đơn. Không một bóng nhà máy, ô tô, hay xưởng cơ khí. Đây không thể là nơi bắt đầu của thứ sẽ thay đổi thế giới được. Cái máy trời đánh này đã cho tôi ăn cát lại còn đưa sai địa điểm nữa sao? Mi đáng bị đá một cái đấy… Có tiếng người! Vội núp sau một đụn cát, tôi cố dỏng tai lên nghe ngóng. Hoá ra chính là anh em Wright bên cạnh chiếc tàu lượn của họ, và đây là Kitty Hawk, một làng chài nhỏ bên bờ Đông nước Mỹ. “À, hóa ra mi vẫn còn đúng địa điểm, may cho mi đấy” – tôi nhủ thầm. 

Tôi nhanh chóng tham gia đội cứu hộ làng, và nhờ đó được “trợ giúp” anh em Wright. 

Chìa khoá cho việc bay nằm ở các dòng khí đi qua cánh máy bay (tạo ra cả lực nâng và lực cản). Các dòng khí đi như thế nào lại phụ thuộc vào hình dạng cánh, và cả tốc độ khí nữa. Nói đơn giản thì, dòng khí phía trên cánh chảy nhanh hơn dòng khí bên dưới, nên áp suất đẩy xuống nhỏ hơn áp suất đẩy lên (theo phương trình Bernoulli), tạo lực nâng.

Tối hôm đó, tôi có cơ hội được xem xét chiếc tàu lượn kĩ hơn khi hai anh em họ lui vào trong lều nghỉ. Tôi chiêm ngưỡng kĩ hơn đôi cánh vải khum khum uốn mình theo những thanh gỗ mảnh dẻ, kết quả của những thí nghiệm ống gió tìm hình dạng cánh cho lực nâng và lực cản tối ưu, cùng với đôi cánh trước nhô ra như chiếc mỏ dẹt của loài chim, và những sợi dây nối đủ loại bộ phận khác nhau không sai một ly. Tôi chợt thấy một cảm xúc khác trong lòng mình. Gì vậy nhỉ? Một cỗ máy thật đơn sơ, chân phương, nhưng có lẽ đó lại chính là vẻ đẹp độc đáo của riêng nó. Thật hoài cổ. Một loạt hình ảnh hiện lên trong trí óc tôi: những buổi vẽ tranh với mẹ giữa núi rừng hoang sơ, với cánh chim vút lượn giữa bầu trời trong xanh những tầng mây trắng, và cả… những cỗ máy hào nhoáng mà xấu xí thời hiện đại. Hình ảnh cuối làm tôi sực tỉnh. Hậu duệ của cỗ máy đẹp đẽ này sẽ phá hủy tương lai loài người. Tôi không thể để mình rơi vào cái bẫy của sự hoàn mỹ giản đơn này được. 

Việc điều khiển máy bay là cực kỳ quan trọng cho một chuyến bay an toàn. Máy bay ngày nay thay đổi hướng theo 3 trục: yaw, pitch, roll. Pitch là việc ngóc/chúc đầu của máy bay sử dụng cánh lái độ cao (elevators), yaw là xoay máy bay theo phương ngang, roll là quay nghiêng máy bay quanh trục thân.

A, phải rồi. Kí ức trở về thật đúng lúc. Anh em Wright chính là những người đầu tiên nghĩ ra hệ thống này, cả về mặt khái niệm và kỹ thuật để giải quyết vấn đề điều khiển máy bay. Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất trong phát minh của họ. Và tôi sẽ phá hủy nó.

Vào việc thôi. Tập trung vào nhiệm vụ trước mắt, không suy nghĩ linh tinh gì nữa.

Anh em Wright đã chọn cách làm cong cánh hai bên (bằng động tác đẩy hông!) theo hai hướng khác nhau để làm máy bay nghiêng để đổi hướng. Tuy vậy, sự chênh lệch lực cản giữa hai bên cánh sẽ xoay ngang máy bay. Vì vậy, họ nối bộ điều khiển hông (cái tên này nghe hay đấy) với một cái đuôi dựng đứng có thể bẻ sang 2 bên, để loại trừ chuyển động không mong muốn này. Vậy thì, cái sự thô sơ đẹp đẽ kia hóa ra tốt cho tôi thật. Chỉ mất một lúc để tôi tráo vị trí các dây nối. Thế là chiếc đuôi sẽ không giải quyết vấn đề mà còn làm nó tệ hơn. Anh em Wright sẽ bỏ nó đi, và máy bay sẽ không được phát minh nữa.

À thì, tôi đã đánh giá thấp khả năng quan sát của anh em họ. Buổi thử nghiệm đó đúng là gây tức tối – mỗi khi anh em họ muốn rẽ máy bay sang bên nào, nó đều lập tức quay sang hướng ngược lại. Có những lúc hai người chẳng kịp trở tay, chiếc máy bay suýt rơi và họ cũng suýt xong đời. Tôi (trong vai thành viên đội cứu hộ) đề xuất, “Hôm nay tàu lượn bay tệ hơn các hôm trước. Chắc là sự chỉnh sửa của các anh không hoạt động rồi. Bỏ đi thôi.” Nhưng họ hoàn toàn tự tin vào nguyên lý của bộ phận đuôi này, quyết tâm tìm cách sửa chữa, và rồi họ đã tìm ra lỗi sai.

Cuộc sống mà. Tôi cũng không ngờ là họ có niềm tin sắt đá như thế. Thôi thì, thua keo này ta bày keo khác.

***

Năm 1903

Lần này tôi phải thành công. Không thể trông chờ họ bỏ cuộc vì gặp khó khăn kĩ thuật được, phải lên kế hoạch triệt để hơn. Tôi sẽ đưa họ từ lo lắng đến hi vọng, chỉ để đẩy họ quay về hố sâu tuyệt vọng.

Đầu tiên tôi cần tiền. Chẳng khó gì lắm, chỉ cần bán những phụ kiện hay ho nhưng vô hại của thế kỷ 22 cho mấy thương gia tròn xoe mắt, tôi đã có đủ tiền cho kế hoạch. Số tiền ấy rơi một cách hoan hỉ vào hầu bao tất cả những nhà sản xuất động cơ lớn ở Đông Bắc nước Mỹ, và giờ sẽ chẳng có ai sản xuất động cơ cho anh em nhà Wright. Sự thật phũ phàng về đồng tiền là vậy, chưa bao giờ đổi thay. Kết quả là họ tốn biết bao thời gian để liên hệ với các nhà sản xuất mà chẳng có kết quả gì. Tôi gần như có thể thấy sự lo lắng, hoang mang hiện lên trên vẻ mặt họ lúc bây giờ. Chắc hẳn hai nhà phát minh tội nghiệp kia đang nghĩ không ai ủng hộ nghiên cứu của mình. Tuyệt lắm!

Rồi tôi tìm và mua chuộc một thợ cơ khí làm việc cho anh em họ, vì thể nào họ cũng phải nhờ tới anh chàng này. 

“Một lỗi kĩ thuật ư, thưa ông? Động cơ đốt trong đã được phát minh từ những năm 1870, hiện đã được phổ biến rồi, không thể giả vờ là quy trình kỹ thuật có vấn đề được!”

“Anh bạn ạ, nghe tôi này…”

Sau cuộc gặp đó, để cho chắc, tôi đảm bảo không thể đặt hàng lượng sắt anh em Wright cần trong thành phố Dayton. Tôi khá chắc hai anh em sẽ chế cho chiếc máy bay này một động cơ bằng sắt như biết bao động cơ cùng thời mà thôi. Nhưng đến khi tôi nghe lỏm họ nói chuyện, thì… Trời ơi! Ai mà biết được hai anh em họ dự định dùng nhôm cơ chứ. “Cần một động cơ nhẹ hơn 200 pound (91kg) mà đủ khoẻ (8-10 mã lực). Nếu động cơ nặng, trọng lực tác dụng lên máy bay sẽ quá lớn, máy bay sẽ không thể bay lên được…” Cú lừa rồi, hy vọng vào chàng thợ cơ khí thôi.

***

Sau 6 tuần làm việc và một thời gian thử nghiệm, anh em Wright đã hài lòng với chiếc động cơ. Tháng 12, tôi theo họ quay lại Kitty Hawk mà lòng đầy thấp thỏm. Trước khi lắp ráp chiếc Flyer I, họ kiểm tra lần cuối tất cả các bộ phận. Tối hôm đó tôi lẻn vào sát lều của họ để nghe cuộc trò chuyện.

“Không ổn rồi, Wilbur ạ. Chiếc động cơ có vấn đề rồi. Khó tin, nhưng chắc chắn là vậy.”

“Phải, 2 xi lanh quay ngược chiều kim đồng hồ, còn 2 xi lanh quay thuận!”

“Ra ngoài suy nghĩ đi. Gió, trăng, và sao sẽ giúp đầu óc chúng ta thông thoáng hơn.”

Tôi lẩm bẩm, “Lần phá hoại này thành công rồi!” Đúng lúc đó họ bước thẳng ra ngoài, nhìn thẳng vào người tôi. 

Sự im lặng kéo dài đến độ mười giây.

“Anh là ai, tại sao anh lại ngồi ngay trước lều của chúng tôi? Và câu nói vừa rồi của anh là sao?”

Hết sức bối rối và hoảng hốt, tôi cà lăm vài từ “À thì… tôi muốn biết tiến độ các anh thế nào…”

Gió lặng, họng tôi đắng ngắt, còn hai người kia chằm chằm nhìn tôi với nỗi ngờ vực ngày càng tăng.

“Anh đã phá cái gì? Chính là động cơ của chúng tôi phải không?”

Hít một hơi sâu. “Anh nói gì vậy tôi không hiểu? Tôi phá cái gì chứ?”

“Tại sao anh lại làm thế? Anh muốn gì?” Orville nắm lấy cổ áo tôi.

Trong lúc đó, Wilbur ngớ người ra.

“Phải rồi, Orville! Đơn giản thôi. Không dùng một bánh răng chung cho cả 4 xi lanh nữa. Tách ra làm 2 bánh răng, một truyền động cho cánh quạt trái, cái còn lại cho cánh quạt phải.”

Orville cũng giật mình, “Có thế thôi mà sao không nghĩ ra nhỉ?”

Nhân cơ hội đó, tôi vùng chạy. Quay về tương lai thôi, hỏng bét rồi!

“Bắt lấy hắn! Hắn đang chạy ra bãi biển!”

Tôi biến mất sau cồn cát, ra khỏi tầm mắt những kẻ truy đuổi. Tuy nhiên, cỗ máy thời gian đang ở quá xa. Nhưng rồi tôi chợt nhớ ra, mình có công nghệ của thế kỷ 22 mà nhỉ? Bấm nút một cái, cỗ máy vút tiến về phía tôi. Tôi nhảy lên, khởi động máy và trở lại tương lai.

***

Mẹ ơi, một lần nữa con lại thất bại. Nhưng lần này không phải do dao động tâm lý, mà là do sự kém cỏi về mặt kỹ thuật của bản thân con và sự khéo léo của anh em nhà Wright. Xin mẹ tha thứ cho đứa con bất tài này… Con biết mình không nên lấy nỗi nhớ mẹ hay mong muốn trả thù cho mẹ để biện hộ cho những hành động chủ quan của mình. Nhưng con thật sự muốn có thể nhanh chóng thành công để gặp lại mẹ một lần nữa càng sớm càng tốt, và sự nóng vội ấy đã khiến con vô tình đánh giá quá thấp kẻ thù. Nếu con chịu khó nghiên cứu, học tập và rèn luyện tốt hơn, có lẽ mẹ đã có thể ở bên con ngay lúc này…

***

Chẳng có nhiều thời gian đến vậy để u sầu hay tự trách, tôi cần một kế hoạch mới – một mục tiêu mới, ngay lập tức. Thành công phải đến trước khi ai đó phát hiện điều tôi ấp ủ và hoàn toàn chấm dứt nó. Tuy nhiên, chiến thuật “đánh nhanh thắng nhanh” đang không cho thấy sự khả quan. Phải kiên nhẫn, lật đổ một nền khoa học được hàng tỷ người gây dựng suốt mấy nghìn năm không phải là chuyện “một sớm một chiều”, và chẳng dễ gì ý tưởng từ một kẻ thiếu hiểu biết về lịch sử khoa học như tôi lại là ý tưởng tốt nhất. Đúng vậy, tôi cần tìm kiếm một mục tiêu tốt hơn – không chỉ dựa vào cảm hứng hay suy luận của chính mình mà kết luận dựa vào sự nghiên cứu thống kê kỹ càng. Bắt đầu thôi, việc này sẽ mất thời gian đây…

***

Chú ý: các bạn có thể xem video sau, một giải thích rất dễ hiểu và trực quan về khía cạnh vật lý của chiếc Flyer I

(Một số phần cần biết kiến thức về momen động lượng, hơi nâng cao)

—————————————————————————

There was a loud engine noise echoing from the sky. A supersonic plane just took from the airport five kilometers from my house.

Planes. The best means of transport people had ever had. With high payload and excellent speed, planes not only created intercontinental connections but also, more than just that, realized humanity’s dream of flying high in the sky. They are the ultimate icon of both freedom and chaos. My obvious targets are now the Wright brothers. It’s such an irony how the symbol of freedom they had made later crushed the freedom of so many innocent people countless times – from bombers that have haunted generations of people to giant planes flashing artificial lights at night that outshine even the purest and most beautiful stars. If I could destroy this invention for good, I might be able to delay the human civilization process even more effectively than previously planned.

Excitement – it’s the only word that can accurately describe my mood right now. The second plan was much better indeed, the vision of success seemed so close that it evoked a sense of uneasiness in my heart.

You might wonder why I wasn’t aiming for the “ancestor” of the aviation industry: hot air balloons and paragliders in the late 19th century? The reason was simple: gas balloons of that era – including Zeppelin’s – were not ideal. They are too big, slow, and dependent on the weather. The fuel they use, hydrogen gas, was the double-edged sword that had mercilessly eliminated these giants’ names in the transportation industry. Oh dear! Dozens – even hundreds – of bags of hydrogen, the flammable gas that people sometimes use as rocket fuel, were equipped in a hot air balloon. Just one small mistake could (literally) burn the glorious era of Zeppelin into dust. Their lack of superiority was not worth the effort to “sabotage” so many inventors who had done numerous researches and tests on them. The fact that planes are heavier than air was absolutely a great leap – allowing large payloads, high speeds, and compact designs. Thanks to it, planes were crowned as the supreme king of the sky in transport and military. In fact, even people from the twenty-first century had regarded air balloons as decorations or pastimes.

In the past, I used to wonder how airplanes worked … Now, it’s hard to remember.

I opened the diagram of the Flyer 1 aircraft. Making it seemed like a really difficult process. They first focused on controlling and gliding: making and refining wings, tails, controllers from 1900 to 1902, and eventually adding more engines in 1903.

3 years of development and manufacturing, another 2 years to have a smooth flight. All would return to a complete zero with just a few days of my effort. But this time, I had to plan more carefully, keep the nerves of steel, and determine until the end.

Basically, the airflow blown by wind or engines through the wings will create lift due to the wings’ curve and camber. This lift resists gravity, keeping the aircraft in the air. Engines also work to propel the gas backward, thereby taking the force to push the aircraft forward (Newton’s Third Law), against air resistance (just like how cyclists have to pedal hard to resist the wind).

After learning the basics, I immediately used the Time Machine to travel back to 1902 to track the Wright brothers’ roller coaster experiments. According to historical records, this was when they found the aircraft’s control mechanism. Hmm, interesting…

***

September 1902.

The machine spun several times and then landed on the ground. What was this? Oh my goodness! My body was covered in sand! Trying to hold my breath, I struggled to climb up to the ground. Finally! That was close. This machine needed some proper repair: increasing accuracy in topographic exploration. I took a deep breath and looked around. Man, all sand and shrubs. It was empty, windy, secluded, and lonely. Not a sign of any factory, car, or mechanical workshop. There was no way this was the start of something that would change the world. Did this stupid machine not only feed me sand but also take me to the wrong place? You deserved a kick, my friend… Wait, there were people! Hiding behind a dune, I tried to prick up my ears. They turned out to be the Wright brothers, just next to their roller coaster. So this was Kitty Hawk, a small fishing village on the East Coast of America. “Well, it turns out you’re still in the right place, lucky for you” – I told myself.

I quickly joined the village rescue team and, thanks to that, had the chance to “help” the Wright brothers.

The key to flying lies in the airflow that passes through the wing (creating both lift and drag). How the air flows depends on the wing’s shape and the air’s speed. Simply put, the airflow above the wing flows faster than the under; thus, the downward pressure is smaller than the upward pressure (according to Bernoulli equation), which creates lift.

That night, I had the opportunity to examine the roller coaster more closely as the two brothers ​​took a rest in their tent. I observed more carefully the cambered cloth wings curling into slender slats – the results of wind tunnel experiments to figure out the wing shape for optimal lift and drag, the front wings protruding like a bird’s flat beak, and the wires precisely connecting all sorts of different parts without a glass. I suddenly felt a strange emotion arising in me. What was it? A simple and authentic, but perhaps for that, uniquely beautiful machine. How nostalgic. A series of images came to my mind: painting with mom in the pristine mountains with soaring birds in the clear blue sky and white clouds, and even…flashy yet hideous modern machines. The last image woke me up. Descendants of this wonderful machine will destroy the future of humanity. I could not let myself fall into the trap of this simple perfection.

Flight control is extremely important for a safe flight. Today’s aircraft change direction in 3 axes: yaw, pitch, roll. Pitch is the tilt/tip of an airplane using elevators. Yaw is to rotate the plane horizontally, while roll is to tilt the plane around the fuselage axis.

Ah, that’s right. Memories came back at the right time. The Wright brothers were the first to invent this system, both conceptually and technically, to solve the problem of aircraft control. This was probably the most important detail in their invention. And I would destroy it.

Let’s do this. Focus on the task at hand, no more getting distracted by thoughts.

The Wright brothers opted to bend the side wings on either side (by sliding their hips!) in two different directions to make the plane tilt and consequently change direction. However, the difference in drag between the wings would horizontally rotate the plane. So they connected the hip cradle (cool name right there) to an upright tail that can be bent to the sides, eliminating this undesirable movement. And that beautiful rudeness turned out to be really beneficial to me. It only took me a moment to switch the positions of the wires. Just like that, and the tail would not solve the problem but make it worse. The Wright brothers would abandon it, and the plane would never have been invented.

Well, I underestimated the brothers’ observation abilities. That test was frustrating – whenever they wanted to turn the plane to one direction, it immediately turned in the opposite direction. There were abrupt times the plane almost fell and took away their lives. I (as a rescue team member) suggested, “Today’s roller coaster is worse than the previous days. Probably your change is not working. Forget it.” But they were completely confident in the principle of this tail and determined to find a way to fix it. In the end, they found a mistake.

C’est La Vie. I did not expect them to have such conviction. Well, better luck next time I guess.

***

The year of 1903

I had to succeed this time. It was impossible to expect them to give up because of technical difficulties. Have to plan more thoroughly. I will take them from worry to hope, only to push them back into the pit of despair.

First of all, I needed money. It’s not that difficult. Just selling the cool but harmless accessories of the 22nd century to those gullible merchants had provided me enough money for the plan. That money “happily” fell into almost every wallet of major engine manufacturers in the Northeastern United States, and now no one would produce engines for the Wright brothers. That’s the harsh truth about money, and it has never changed. As a result, they spent a lot of time contacting the manufacturers yet received no response. I could almost see anxiety and bewilderment appearing on their faces now. Surely those two poor inventors were thinking that nobody supported their research. Great!

Then I found and bribed a mechanic to work for them since they had to ask for his help sooner or later.

“A technical error, sir? Internal combustion engines invented since the 1870s are now popular. You cannot pretend that there is a problem in the technical process! ”

“My friend, listen to me …”

After that meeting, just to be safe, I made sure the Wright brothers couldn’t order the amount of iron they needed in Dayton. I was positive these two would give this plane an iron engine like so many engines of their time. But when I overheard them talking, then … Oh my gosh! Who knows they had ​​planned to use aluminum. “We need an engine lighter than 200 pounds (91 kg) that is strong enough (8-10 horsepowers). If the engine is heavy then the force of gravity on the plane will be too great and the plane will not be able to fly …” I was fooled; my only hope now was the mechanic.

***

After 6 weeks of work and a trial period, the Wright brothers were satisfied with the engine. In December, I, filled with anxiety, followed them back to Kitty Hawk. Before assembling the Flyer I, they had final checks of all parts. That night, I sneaked up next to their tent to eavesdrop the conversation.

“Not good, Wilbur. The engine has a problem. Hard to believe, but certainly. ”

“Yes, 2 cylinders spin counterclockwise, and 2 cylinders spin clockwise!”

“Let’s go out to think. Wind, moon, and stars may help clear our minds. ”

I muttered, “This sabotage is successful!”. At that moment they walked straight out, staring right at me.

The silence lasted for about ten seconds.

“Who are you, why are you sitting right in front of our tent? And what have you just talked about? ”

Completely confused and panicked, I stumbled a few words “Well… I just want to know how you guys progress…”

The wind was still. My throat was bitter. And the other two stared at me with increasing suspicion.

“What did you sabotage? Is that our engine? ”

Take a deep breath. “I don’t understand what you are saying. What did I sabotage? ”

“Why did you do that? What do you want?” Orville grabbed me by the collar.

Meanwhile, Wilbur froze.

“That’s right, Orville! It was simple. Do not use one common gear for all 4 cylinders. Split into 2 gears, one for the left fan, the other for the right one. ”

Orville was also startled, “Only that! How come we couldn’t think of it?”

Using that opportunity, I ran away. Back to the future! The plan had failed!

“Catch the man! He is running to the beach! ”

I disappeared behind the dunes, out of sight of the chasers. However, the time machine was too far away. But then I remembered: I had the 22nd-century technology, right? With just a button, the machine swung towards me. I jumped up, started the engine, and returned to the future.

***

Mom, I failed again. But this time it was not because of emotions, but because of my own technical inadequacy and the Wright brothers’ ingenuity. Please forgive this incompetent child … I know that I should not use my longing for you or my wish to avenge on behalf of your death to justify my subjective actions. But I really want to be able to succeed immediately to see you again as soon as possible, and that impatience has made me negligently underestimate my enemies. If I had done better research, study, and training, I might have been with you right now …

***

There was not that much time to be melancholy or self-blaming. I need a new plan – a new target, NOW. Success must come before someone found out my purpose and ended it. However, the speed strategy was not showing profits. Patience was needed. Destroying the science built by billions of people over thousands of years is not a short-term goal, and the best idea doesn’t seem to come out from someone with little knowledge of scientific history like me. Exactly, I need to find a better target – not just based on my own inspiration or deduction but a conclusion of careful statistical research. Let’s do this, it would take some time…

Note: you can watch the following video – a very simple and intuitive explanation of the physical aspect of the Flyer I:

(Some parts requires knowledge of angular momentum to understand, which is slightly advanced)

[Fragments of Science #2]

English

Giả sử một ngày nào đó bạn vừa đi ra khỏi nhà và bỗng nhiên giẫm trúng phải thứ gì đó và ngã chỏng quèo. Bạn quay lại và xem “thủ phạm” là ai, thì trước mặt bạn là một tờ tiền mà ai đó đã đánh rơi.

Bạn hoàn toàn có thể nói là bạn đã “may mắn”. Nói một cách khoa học hơn, bạn vừa gặp một chuỗi sự kiện ngẫu nhiên với kết quả có lợi cho bạn. Và với mỗi chúng ta, có lẽ việc gặp phải những chuỗi sự kiện như thế này đã trở thành việc thường tình, và thậm chí một số đã gặp phải các chuỗi sự kiện lặp lại đó nhiều hơn là một lần.

Vậy ta đặt ra câu hỏi: Liệu các chuỗi sự kiện này có thật sự “ngẫu nhiên”? Có cách nào có thể giải thích được chúng hay không? Và hơn thế nữa, làm thế nào để tối ưu hóa vận may của bản thân? Hôm nay chúng ta sẽ cùng cố gắng giải đáp các câu hỏi đó nhé!

Trước khi ta đến với phân tích, 2 câu hỏi đầu tiên có thể dễ dàng được trả lời. Các chuỗi sự kiện như trên thực sự là ngẫu nhiên, tuy vậy chúng không phải là “từ trên trời rơi xuống”. Thực tế, luôn có một khả năng rất nhỏ được đặt ra cho sự kiện. Vì vậy, khi nói tới vận may, thực ra ta đang nói đến khả năng này, và khi nói đến ‘tối ưu hóa vận may’, ta có thể hiểu theo 1 trong 2 cách: hoặc là cải thiện khả năng này hết mức có thể, hoặc là dự đoán với độ chính xác nhất khả năng này để có thể đưa ra quyết định đúng đắn nhất.

Vậy ta hãy lấy ví dụ cho một sự kiện bất kì với các trường hợp đầu ra phân biệt. Mỗi trường hợp này có một khả năng nhất định cho xảy ra, và khả năng này được định nghĩa là số lần đạt được kết quả mong muốn chia cho tổng số lần thử với điều kiện là số lần thử phải rất lớn. Lẽ dĩ nhiên, tổng khả năng của các trường hợp phân biệt phải bằng 1, hay 100%. 

Vậy có phải là ta chỉ cần tham khảo các lần thử trước đó để rút ra khả năng xảy ra của sự việc, rồi quyết định có nên làm hay không? Về lý thuyết thì điều này đúng hoàn toàn, tuy vậy để có thể áp dụng được cách làm này, ta trước hết phải đảm bảo các điều kiện trùng khớp nhau. Giả dụ như cùng một bài kiểm tra, nếu bạn khoanh bừa tất cả các câu, thì bạn có khả năng bằng nhau cho tất cả các số điểm từ 0 đến 10; tuy nhiên nếu bạn học chăm chỉ thì khả năng nhận điểm kém sẽ giảm đi đáng kể. Rõ ràng sự khác biệt trong điều kiện, cụ thể là lượng kiến thức, đã gây nên sự thay đổi trong phân bố khả năng của các trường hợp.

Trên thực tế, rất khó tìm được mẫu sự việc đủ lớn với điều kiện trùng khớp hoàn toàn để có thể thực hiện so sánh đúng tuyệt đối. Chính vì thế, các nhà thống kê đã quyết định sáng chế ra độ lệch chuẩn, nói nôm na có thể hiểu là biên độ của sự “may mắn” của bạn. Với một trường hợp bất kì, có 68% khả năng là nó nằm trong bán kính 1 độ lệch chuẩn từ trung bình và 95% khả năng nó nằm trong bán kính 2 độ lệch chuẩn từ trung bình. Để hiểu thêm về phần này, các bạn có thể đọc thêm về phân phối chuẩn trong đường dẫn cuối bài.

Vậy giả dụ bạn chơi ném phi tiêu ở hội chợ 20 lần và có thống kê rằng trong rất nhiều người ném 20 lần trước bạn, số lần ném trúng trung bình là 5 với độ lệch chuẩn là 2. Vậy bạn có thể yên tâm là khả năng bạn trượt hoàn toàn 20 lần là rất khó – có đến 95% bạn sẽ ném trúng từ 1 đến 9 lần.

Như các bạn thấy, ngay cả may mắn cũng có giới hạn của nó.

Vậy cuối cùng, ta có thể “tối ưu hóa vận may” của mình thế nào? Theo cách hiểu thứ nhất, ta phải cải thiện tối đa các yếu tố liên quan, qua đó cải thiện khả năng tổng thể. Điều này nhiều khi đồng nghĩa với việc giảm thiểu các yếu tố có hại. Giả dụ như trò tung đồng xu – bạn sẽ muốn giảm bề dày đồng xu càng nhiều càng tốt để làm giảm đi khả năng đồng xu dựng đứng (mặc dù rất nhỏ), qua đó cải thiện khả năng chiến thẳng của mình. Một điều đáng chú ý là các hình thức chơi xấu cũng thuộc loại tối ưu hóa vận may thứ nhất, bởi vì chúng giúp cải thiện khả năng thắng của bản thân qua việc tác động các yếu tố có lợi.

Theo cách nhìn thứ hai, ta phải tăng lượng dữ liệu đang có, qua đó làm giảm độ lệch chuẩn và có một ước lượng chính xác hơn về “khoảng may mắn” của chúng ta. Một khái niệm khá quan trọng trong việc tính toán khả năng này chính là khoảng tin cậy, trong đó một khoảng giá trị được tính toán trước có tỉ lệ cao chứa khả năng cần tìm. Giả sử bạn không biết máy trò chơi này có tỉ lệ thắng là bao nhiêu, nhưng nếu khoảng tin cậy mức độ 95% của nó là từ 0.2 đến 0.4, điều đó nghĩa là khả năng chiến thẳng mà máy đã định trước có đến 95% khả năng sẽ nằm từ 0.2 đến 0.4. Nói cách khác, bạn luôn thua nhiều hơn thắng, và do đó không nên chơi. Một lưu ý quan trọng là độ rộng của khoảng tin cậy tỉ lệ nghịch với căn của số mẫu, chính vì thế chúng ta có càng nhiều dữ liệu thì ước tính khoảng này càng chính xác.  

Với 2 cách làm trên, mỗi người chúng ta đều có thể quản lý các rủi ro trong cuộc sống tốt hơn, hay trở nên “may mắn” hơn!

Tài liệu tham khảo cho bài viết:

Nguyễn Văn Xuân (14-01-2018). Phân phối chuẩn trong thống kê và ý nghĩa trong thực tế, giáo dục. http://pup.edu.vn/index.php/news/Nghien-cuu-Trao-doi/Phan-phoi-chuan-trong-thong-ke-va-y-nghia-trong-thuc-te-giao-duc-1259.html

Math Is Fun Advanced. (2017). Confidence Intervals. https://www.mathsisfun.com/data/confidence-interval.html

_______________

[FRAGMENTS OF SCIENCE # 2] – LUCK – STATISTICS

Supposing one day you just walked out of your house and suddenly stepped on something and fell. When turning back to see who the “culprit” is, you suddenly faced a bill that someone has dropped.

You could totally say that you were “lucky”. More scientifically saying, you have just come across a series of random events whose results are positive to you. Actually, for each of us, perhaps encountering these series of events has become normal, and even some have encountered such repetitive series of events more than once.

So one question is asked: Are these series of events truly “accidental”? Is there any way to explain them? Moreover, how to optimize your luck? Let’s try to find the answer today!

Before we get to the analysis, the first two questions can easily be answered. These sequences are random, however, not “falling from heaven”. In fact, there is always a very small possibility set for each event. So when it comes to luck, actually we’re talking about this possibility, and when it comes to “optimizing luck”, we can understand it in one of two ways: either to improve it as much as possible or to predict this possibility most accurately to make the best decision.

Let’s take the example of a random event with different output cases. Each of these cases has a certain likelihood to occur, and this likelihood (or how we call it, “possibility”) is defined as the number of times we can get the desired result divided by the total number of tests, provided that the number of attempts has to be very large. Of course, the total possibility of different cases must be 1, or 100%.

So do we just need to refer to previous attempts to conclude the possibility of the incident, then decide whether or not to do it? Theoretically, this is completely true, but to apply this approach, we must first ensure all the conditions coincide. Assuming in the same test, if randomly circling all the sentences, you are then equally likely to have any mark from 0 to 10; however, if you study hard, the possibility you receive a bad mark will decrease significantly. Clearly, the difference in conditions, namely the amount of knowledge, has caused a change in the probability distribution of cases.

In fact, it is extremely difficult to find a sufficiently large sample of events with conditions that completely coincide so that an absolute true comparison can be made. Therefore, statisticians have decided to invent the standard deviation, which can be roughly interpreted as the amplitude of your “luck”. In any case, there is a 68% chance that it is within a radius of 1 standard deviation from the mean and 95% probability it is within a radius of 2 standard deviations. To know more about this, please kindly refer to the webpage on normal distribution in the references below.

So if you play a dart-throwing game at a fair 20 times, and statistics have shown that previous 20-turn players hit the target an average of 5 times with a standard deviation of 2 times, then you can rest assured that there is very low chance that you will not hit any of your shots – 95% of the time you will hit between 1 and 9 shots.

As you can see, even luck has its limits.

So in the end, how can we “optimize” our luck? According to the first understanding, we must improve the relevant factors, thereby improving the overall possibility. This in most cases is synonymous with reducing harmful factors. For example, in the coin-tossing game, you would like to reduce the width of the coin as much as possible to reduce the chance of it standing upright and resulting in neither heads nor tails, thereby improving your own chances of winning. It is worth mentioning that dirty plays also belong to this category of luck-improvement, as it improves your chances of winning by putting in beneficial factors.

By the second perspective, we have to increase the amount of data we have, thereby reducing the standard deviation and having a more accurate estimate of our “range of luck”. A relatively important concept regarding this is the confidence interval, which is basically a calculated interval with a high chance of containing the true probability. Let’s say, for instance, there is a game machine that we don’t know the winning probability, but if the 95% confidence interval is from 0.2 to 0.4, then there is 95% chance that this probability will fall from 0.2 to 0.4. In other words, don’t play, because you will be likely to lose more than you win. An important notice is that the confidence interval is inversely proportional to the square root of the sample size, therefore the more data we gather, the more accurate our prediction would be.

With these two ways, each of us can manage the risks in life better, or become “luckier”!

References for the article:

Nguyễn Văn Xuân (14-01-2018). Phân phối chuẩn trong thống kê và ý nghĩa trong thực tế, giáo dục. http://pup.edu.vn/index.php/news/Nghien-cuu-Trao-doi/Phan-phoi-chuan-trong-thong-ke-va-y-nghia-trong-thuc-te-giao-duc-1259.html

Math Is Fun Advanced. (2017). Confidence Intervals. Retrieved from https://www.mathsisfun.com/data/confidence-interval.html

[Know Your Book Ep. 2]

English

Hoàng tử mây: Chuyến du hành phía trên bầu trời không chỉ của cậu học trò lười.

[GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TÁC GIẢ]
Hoàng tử mây (Tên gốc tiếng Pháp: Le Prince des nuages) là tác phẩm của không ai khác ngoài Christophe Galfard, tiến sĩ vật lý lý thuyết 44 tuổi tại ĐH Cambridge. Ông may mắn được chính Giáo sư Stephen Hawking hướng dẫn và là đồng tác giả của cuốn Chìa khóa vũ trụ của George. Hoàng tử mây là tác phẩm riêng của ông.

[GIỚI THIỆU CHUNG VỀ “HOÀNG TỬ MÂY”]
Nơi câu chuyện bắt đầu là làng Blueberry, một ngôi làng giống bao ngôi làng khác ngoại trừ việc được xây dựng trên đám mây. Đây là nơi ở của Myrtille, nữ vương tương lai của Vương quốc Mây Bắc đã mất, Tom Briggs, con trai của vị Đại tá đã xây dựng ngôi làng, và cả nhân vật chính của chúng ta, cậu học trò lười Tristam Drake, con trai của một phụ nữ đến từ Vương quốc Mây Trung, tình cờ có mặt tại Blueberry. Cuộc sống trôi qua bình lặng với Tristam, người làm tất cả thầy cô cau mày với phong thái ngẩn ngơ đúng chuẩn người trên mây. Những chuỗi ngày sống yên ổn đó sẽ sớm chấm dứt, khi quân đội của Tyran kéo đến bắt đi công chúa vương quốc mây. Buổi ấy, chỉ có Tom và Tristam may mắn thoát thân, nhưng lại ngay lập tức bước vào cuộc phiêu lưu trên bầu trời để giải cứu công chúa, và khám phá ra thứ vũ khí cực kỳ nguy hiểm của Hoàng đế Mây Trung Tyran: Sự biến đổi khí hậu của Trái Đất. Để chặn đứng bàn tay của tên bạo chúa, cậu học trò lười giờ phải cố gắng tìm hiểu lại những điều mình đã bỏ qua trong các tiết học: mây được hình thành như thế nào, sấm chớp và giông bão từ đâu mà có, …

[ĐIỂM ĐẶC BIỆT CỦA CÂU CHUYỆN]
Điều khiến Hoàng tử mây đặc biệt đến vậy có lẽ chính là khả năng kể chuyện xuất sắc của Christophe Galfard. Trái Đất trong câu chuyện hoàn toàn giống với hành tinh xanh hiện nay, cũng đang oằn mình dưới tác động xấu đến môi trường của con người. Những con người trên mây vô cùng thân quen; cuộc sống trên mây không khác gì bên dưới mặt đất, cũng có những người dân, cũng có những nhà kinh doanh và, đáng buồn thay, cũng có những tên vua điên rồ gây ra chiến tranh. Đó là Tyran (một cái tên nào phù hợp hơn cho một tên bạo chúa), nhà vua của Vương quốc Mây Trung. Hắn lợi dụng khí hậu bị biến đổi làm vũ khí của mình, làm giàu cho quân đội bằng cách thúc đẩy tất cả các hành động phá hoại môi trường của con người, sau đó buộc tất cả các quốc gia khác phải quy hàng. Tuy nhiên điều đáng sợ của câu chuyện chính là tính thực tế của nó. Tyran gây ra biến đổi khí hậu bằng cách đáp ứng nhu cầu của con người, bán cho họ nguyên liệu hóa thạch, khuyến khích họ sử dụng để gia tăng sức mạnh của bản thân. Kinh khủng hơn, Tyran biết chính xác hệ quả của điều này, biết chính xác rằng con cái của loài người sẽ hứng chịu tất cả mọi thứ, nhưng hắn vẫn làm. Độc giả có thể nhận ra ngay lập tức: tất cả chúng ta, bất cứ ai cũng có thể là Tyran. Là một cuốn sách khoa học nhưng thông điệp về môi trường của nó lại vô cùng rõ ràng: con người phải ngăn chính bản thân mình lại trước khi Trái Đất quyết định chúng ta không xứng đáng làm chủ hành tinh này nữa.

Đây cũng là một cuốn sách lôi cuốn vì những thông tin khoa học được lồng ghép trong lời đối thoại của nhân vật và, giống với câu chuyện về George, các ghi chép cơ bản về các hiện tượng tự nhiên của cậu học sinh gương mẫu Tom ở cuối mỗi chương truyện. Tất cả các kiến thức cơ bản nhất của khí tượng học như phân loại mây, sấm và chớp được tạo ra như thế nào (vẫn liên quan tới mây), điều kiện để tạo bão nhiệt đới (vẫn là do mây) đều được trình bày đầy đủ và dễ hiểu. Nếu bạn đã quá chán với những thứ liên quan tới mây, Tom sẵn sàng cung cấp thêm các thông tin khác về dòng tia (một luồng không khí chuyển động liên tục đầy ấn tượng), về Mặt Trời, Trái Đất và các hành tinh khác. Những ghi chép ngắn gọn này đảm bảo sẽ giúp cho bất cứ ai cũng có thể giỏi giang như Tom dẫu cho có ngơ ngẩn như Tristam. Cuốn sách còn có 16 trang ảnh màu minh họa cho những đám mây và cả những bức ảnh lý thú về vũ trụ.

Bonus: thông tin ấn tượng nhất của cuốn sách: mặt trời nhìn từ không gian luôn có màu trắng. Bầu trời màu xanh là do hiện tượng tán xạ ánh sáng (một lần nữa, mây có liên quan tới điều này), chứ nó không phải có màu xanh là do mặt trời có màu xanh như Tristam viết.

[ĐỐI TƯỢNG ĐỌC]
Cuốn sách được viết hướng tới đối tượng thiếu niên, nhưng người lớn và trẻ nhỏ chắc chắn cũng sẽ tận hưởng cuốn sách thú vị này. Các thông tin trong câu chuyện hoàn toàn xác thực (nếu ta bỏ qua toàn bộ những lối sống và công nghệ trên mây!) nên mọi người hoàn toàn có thể an tâm tin tưởng nó, đặc biệt các bậc phụ huynh muốn con mình tìm hiểu khoa học nhưng tránh xa các thông tin giả tưởng (một lần nữa, xin hãy bỏ qua các công nghệ trên mây).

The Prince of the Clouds: An adventure in the sky of not only a lazy student

[GENERAL INTRODUCTION OF THE AUTHOR]
The Prince of the Clouds (Original name in French: Le Prince des Nuages) was written by Christophe Galfard, a 44-year-old theoretical physicist at Cambridge University. He was honored to be guided by Professor Stephen Hawking himself and later became a co-author of “George’s Secret Key to the Universe”.

[OVERVIEW OF “THE PRINCE OF THE CLOUDS”]
The story begins in Blueberry Village, which is just like many other villages except built on the cloud. This is the home of Myrtille – the future queen of the Lost Northern Clouds Kingdom, Tom Briggs – the son of the colonel who built the village, and our protagonist – the lazy student Tristam Drake a.k.a the son of a woman from the Middle Clouds Kingdom – who happened to be at Blueberry. Tristam, who made all the teachers frown with a bewildered, “head-in-the-cloud” manner, had been living in peace. But those peaceful days would soon come to an end when Tyran’s army arrived to capture the Princess of the Clouds. Only Tom and Tristam were lucky to escape the attack, but they immediately went on an adventure in the sky to rescue the princess and discovered an extremely dangerous weapon of the Emperor of the Middle Clouds Kingdom – Tyran: Earth’s climate change. In order to stop the tyrant’s plan, the lazy student now has to try to rediscover what he had missed in the lessons: how clouds are formed, what causes lightning and thunderstorms, …

[WHAT IS SPECIAL ABOUT THIS STORY?]
What makes “The Prince of the Clouds” so special is probably Christophe Galfard’s excellent storytelling ability. The Earth in the story is exactly the same as our green planet at the present, which is also struggling with humanity’s negative impacts on the environment. Life on the clouds is no different from that on the ground with all kinds of people that we see everyday such as businessmen and, sadly, crazy politicians who wage wars. One of such kings is Tyran (a name that can’t be more suitable for a tyrant) of the Middle Clouds Kingdom. He takes advantage of climate change as his weapon, then enriches his army by promoting all environment-damaging activities, and finally, forces all other countries to surrender. But the most haunting thing about the story is how realistic it is. Tyran causes climate change by meeting human needs and selling them fossil fuels, whom he encourages them to use to increase their power. What is worse, Tyran does all of those actions, knowing exactly their consequences: the future children of mankind would suffer. Readers can immediately recognize that any of us can be Tyran. It’s a science book, yet its environmental message is very clear: humans have to stop themselves before the Earth decides that we don’t deserve to own this planet anymore.

It is also a fascinating book because of the scientific information integrated into the character’s dialogue and, just like the story of George, basic notes about the natural phenomena of the exemplary student Tom at the end of each chapter. All the basic knowledge of meteorologies, such as the classification of clouds, the way thunder and lightning are created (which is still related to clouds), and conditions for creating tropical storms (which is still due to clouds), are fully presented and easy to understand. If you’re tired of cloud-related stuff, Tom is ready to provide more information about the stream (an impressive continuous flow of air), the Sun, the Earth and other planets. These brief notes will surely make anyone as informative as Tom despite having his head in the clouds all the time like Tristam. The book also has 16 pages of colorful illustrations of the clouds and interesting photos about the universe.

Bonus: The most impressive information of the book is that the sun seen from space is white. The blue sky is due to light scattering (again, clouds are related to this), not because the sun is blue as Tristam writes.

[WHO SHOULD READ THIS?]
The book is written for teens, but adults and children will definitely enjoy this riveting book too. The information in the story is completely authentic (if we ignore all the lifestyles and technologies in the clouds!) and trustworthy. Therefore, “The Prince of the Clouds” is a great choice for parents who want their children to learn more about science and simultaneously keep them away from fiction (again, please ignore cloud technologies).