[Know Your Book ep.6]

ENGLISH
Sapiens – Lược sử loài người: Hành trình thống trị thế giới

[VỀ TÁC GIẢ]

Yuval Noah Harari, người Israel, sinh năm 1976 và trở thành tiến sĩ Lịch sử năm 2002. Ông đã cho xuất bản nhiều tác phẩm trong đó tiêu biểu có thể kể đến Homo Deus – Lược sử tương lai, 21 bài học cho thế kỷ 21, … và Sapiens – Lược sử loài người. Sapiens cũng là quyển sách nổi tiếng nhất của ông và thuộc top bán chạy nhất thế giới. Cuốn sách được xuất bản lần đầu bằng tiếng Do Thái (bằng tiếng Anh năm 2014), đồng thời được yêu thích và khuyên đọc bởi Bill Gates, Mark Zuckerberg và Barack Obama.

[VỀ CUỐN SÁCH]

Sapiens – a brief history of humankind (Tên tiếng Việt: Sapiens – Lược sử loài người), như cái tên của nó, có phải sẽ cho bạn một cái nhìn tổng quát về thế giới? Đúng, nhưng cũng không hẳn, nếu bạn trông đợi vào một hệ thống lý thuyết hoàn chỉnh. Có phải nó sẽ khiến bạn trở nên uyên thâm một cái gì đó, ít nhất là lịch sử hoặc thuyết tiến hóa? Ồ không, chắc chắn là không. Sapiens không phải là một thứ gì đó đại loại vậy – giá trị lớn nhất của quyển sách này có lẽ nằm ở việc nó là bằng chứng cho câu nói: “Mọi thứ đều liên quan đến nhau.” Tồn tại, trao đổi, lừa lọc, lí luận, luân lý, định kiến, các cuộc cách mạng, cách chúng ta vươn lên từ giữa cho đến đỉnh chuỗi thức ăn, cách chúng ta buộc mình vào nông nghiệp, sau đó trao niềm tin cho chúa hay đầu tư vào các công ty… và cuối cùng là một tương lai phía trước. Mọi thứ đều liên quan, chỉ cần bạn nhìn đủ sâu, đủ sâu để bao quát. 

Sẽ mất nhiều năm để một người có thể bao quát cuộc sống theo góc nhìn của riêng mình. Sapiens không hẳn sẽ bao quát hộ bạn, đó là phần việc của bạn, nhưng nó sẽ đưa bạn đến những điểm bắt đầu của gần như mọi thứ. Thật tốt khi bắt đầu nghiên cứu về một thứ gì đó mà bạn hứng thú, và bạn lại có thể tìm được hứng thú đầu tiên ngay trong chính quyển sách này.  

[TẠI SAO NÊN ĐỌC]

Bạn đang ngồi đây và đọc những dòng này. Nếu bạn chỉ nhìn vào phần hiện tượng, chẳng có gì đặc biệt. Bạn ngồi đây, chắc chắc đang thở, có lẽ đang mệt, có thể đang vui, có thể đang buồn (ngủ). Nhưng khi bạn nhìn trạng thái của bản thân qua nhiều khía cạnh thì sẽ có nhiều chuyện đáng bàn hơn đấy. Bạn đang ngồi đây, như một Sapien của thế hệ Z. Thiết bị bạn đang dùng là thành quả của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 3. Nhiều năm sau, cách bạn đọc, cách bạn dùng chiếc máy tính hay điện thoại của bạn, những thói quen yêu thích của bạn khi lên mạng có thể trở thành một bài học lịch sử cho lũ trẻ ở trường (lúc này trường học chỉ được hiểu tương đối theo nghĩa bóng của nó). Điều này có liên quan gì đến cuốn sách ư? Đây chính xác là cách mà Harari thường dùng khi phân tích một ý tưởng nào đó. Nếu bạn có thể đọc và nghiền ngẫm cuốn sách này, nhiều khả năng nó sẽ tạo cho bạn hai thói quen, đó chính là:

  1. Không đơn thuần ghi nhận hiện tượng, mà dùng nhiều điểm nhìn để xem xét
  2. Thay đổi điểm nhìn thường xuyên

Ví dụ, tác giả trình bày ý tưởng về khả năng nói những điều không có thật, chỉ có ở con người như sau:

“Khả năng nói chuyện hư cấu này là điểm độc đáo nhất trong ngôn ngữ của Sapiens. […] hư cấu không chỉ giúp chúng ta tưởng tượng, mà còn tưởng tượng cùng nhau.”

Tiếp sau đó, tác giả dùng điểm nhìn về sự tiến hóa để phân tích:

“Bạn không bao giờ có thể thuyết phục một con khỉ cho bạn một quả chuối bằng cách hứa hẹn một nguồn chuối vô hạn sau khi chết ở thiên đường khỉ.” (trong khi con người thì có thể, đó là cách tôn giáo vẫn làm với chúng ta, từ bỏ một thứ gì đó trước mắt để tin vào một thiên đường trong tương lai)

Rồi tác giả lắp vào một lăng kính về nguồn gốc các đức tin (chúa, thể chế nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn chính là những ví dụ của đức tin):

“Phần lớn lịch sử xoay quanh câu hỏi này: làm thế nào để thuyết phục hàng triệu người tin vào những câu chuyện nào đó về các vị thần, hoặc các dân tộc, hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn? Song khi thành công, nó mang lại cho Sapiens sức mạnh to lớn, vì nó cho phép hàng triệu người lạ hợp tác và làm việc hướng tới các mục tiêu chung.”

*Công ty trách nhiệm hữu hạn: Được phân biệt với các loại công ty khác ở chỗ người thành lập không có nhiều trách nhiệm trong việc đảm bảo tài sản cho những người góp vốn trong trường hợp công ty phá sản. Tác giả muốn nhấn mạnh, loại công ty này hoạt động dựa trên niềm tin nhiều hơn sự bảo đảm pháp lý. (Lời người viết bài)

Quyển sách có lẽ là một hình mẫu về mạch tư duy liên hệ. Mọi thứ dường như sâu sắc và rõ ràng hơn khi nó không đứng một mình.  

[ĐỐI TƯỢNG ĐỌC]

Tất nhiên quyển sách này bản thân nó không giới hạn độ tuổi, tuy nhiên, sẽ rất khó để hiểu những điều trong sách nếu bản thân người đọc không có một vốn kiến thức nền tương đối. Nếu bạn cơ bản hiểu các trích đoạn ở trên, thì có lẽ bạn có thể bắt đầu nghiền ngẫm cuốn sách này rồi đó.

[TIPS ĐỌC SÁCH]

Nếu bạn đọc qua mục lục, về cơ bản bạn sẽ không hiểu quyển sách nói về điều gì đâu. Nếu bạn đọc mục đầu và mục cuối, có thể bạn sẽ nghĩ rằng: Ồ, đầu tiên Harari viết về con người thuở sơ khai, theo trình tự thời gian, ông ấy muốn nói lên trăn trở về tương lai nhân loại. Nhưng thực tế, cuốn sách không đi theo trật tự tuyến tính, và chính điều này đã gây khó khăn cho người đọc. Hầu hết các đánh giá dưới 3 sao của cuốn sách trên Goodreads (bản gốc) đều nói rằng cuốn sách khá khó để nắm bắt được trật tự và nhịp độ.  

Tip 1: Lời khuyên cho điều này là đọc nhiều hơn hai lần và không cố để đọc hết trong một lần. Những ý tưởng riêng trong cuốn sách khá thu hút. Nếu bạn đọc trên hai lần, bạn sẽ thấy thêm rằng, ngoài sự thu hút, chúng còn thực sự liên quan đến nhau. Về cơ bản, quyển sách cung cấp những lát cắt thú vị có chọn lọc về các chủ đề xoay quanh cuộc sống của chúng ta – với tư cách là một Sapiens – từ bộ gen, lịch sử tiến hóa, những hành vi, động lực xung quanh sự phát triển… theo một trật tự về mặt tư duy. Vì vậy, đừng ngại dừng lại và suy ngẫm về những vấn đề trong sách, nó thậm chí còn có thể giúp bạn khơi nguồn một cảm hứng nào đó trong lĩnh vực của bạn.

Tip 2: Ghi chú lại những điều bạn muốn lưu ý. Dù bạn có hứng thú với lĩnh vực nào, chỉ cần bạn đủ kiên nhẫn, chắc chắn bạn sẽ tìm ra nhiều điểm tâm đắc trong cuốn sách, vì vậy, hãy sẵn sàng ghi lại suy nghĩ của bản thân bất cứ lúc nào, suy nghĩ là quý giá.

Tip 3: Vì nguyên tác không hề khó đọc (thậm chí vài bản dịch còn khó hiểu hơn bản gốc), các bạn nên đọc nguyên tác để cảm nhận đầy đủ hơn và đồng thời  trau dồi thêm khối từ vựng mới về nhiều lĩnh vực.

Sapiens: A Brief History of Humankind THE JOURNEY TO CONQUER THE WORLD
Credit: amazon.ca

[ABOUT THE AUTHOR]

Yuval Noah Harari – an Israeli – was born in 1976 and completed his PhD degree in History in 2002. He has published many excellent works, namely Homo Deus – a brief history of tomorrow, 21 lessons for the 21st century, and Sapiens – a brief history of humankind. Sapiens is also his most famous book – one of the best-selling books in the world – and was first published in Hebrew (in English in 2014). It is loved by many readers and was recommended by Bill Gates, Mark Zuckerberg, and Barack Obama.

[ABOUT THE BOOK]

Will Sapiens – a brief history of humankind, as its name implies, give you an overview of the world? Yes, but not really, if you expect a comprehensive theoretical system. Can it enable you to become extremely knowledgeable in some fields – at least in history or theory of evolution? Oh no, definitely not. Sapiens is not something like that; the most meaningful value of this book is probably the evidence for the saying: “Everything is related to each other.” Existence, exchange, deception, reasons, ethics, prejudice, revolution, how we raise from the middle to the start of the food chain, how we tie ourselves into agriculture and give our trust to God or invest in companies, and ultimately a future ahead. Everything is relevant, as long as you look deep enough to see the big picture.

It will take years for one to see the big picture of life from his perspective. Sapiens will not actually deliver that big picture to you – it is still your job, but it will give you the starting points for almost everything. Nothing can be better if you are able to find your first destination right in this book when starting to research something you’re fascinated in.

[WHY YOU SHOULD READ THIS]

Why are you reading this post? If you only look at reality, nothing special. You are here. You must be breathing, maybe tired, maybe happy, maybe sleepy. However, when you observe your own state in many different aspects, there is a lot more to talk about. You are sitting here, like a Sapien of the Z-generation. The device you are using is the result of the 3rd Industrial Revolution. Many years later, how you read and use your computer or phone or your personal online habits can become a history lesson for the children at school (at this time, schools can only be roughly understood in its figurative sense). How does this have anything to do with the book? This is exactly the way Harari often uses when analyzing an idea. If you have the chance to read and ponder this book, it will likely give you two habits, namely:

1. Not merely record phenomena, but put them into reference systems when considering

2. Frequently change your viewpoint

For example, the author presents the idea of ​​the ability to speak about fictions, which only exists among humans, as follows:

“The ability to speak about fictions is the most unique feature of Sapiens language … fiction has enabled us not merely to imagine things, but to do so collectively.”

Next, the author uses an evolutionary perspective to analyze:

“You could never convince a monkey to give you a banana by promising him limitless bananas after death in monkey heaven.” (while you can do that with humans, which is the way religion still works with us: making us give up tangible, imminent things to believe in future heaven)

Harari then places it in the viewpoint of the formation of faith (to illustrate: god, state institution, limited liability company)

“Much of history revolves around this question: how does one convince millions of people to believe particular stories about gods, or nations, or limited liability companies? Yet when it succeeds, it gives Sapiens immense power, because it enables millions of strangers to cooperate and work towards common goals.”

*Limited liability companies: Distinguished from other types of companies in that the founder does not have much responsibility in securing assets for capital contributors in case the company goes bankrupt. The author wants to emphasize that this type of company operates on trust more than legal assurance. – (writer’s words)

The book is perhaps a paradigm of how to think and connect ideas. Everything seems more profound and transparent when it is not isolated.

[WHO SHOULD READ THIS]

Of course, this book is not restricted to any age; however, it will be difficult to understand what the book conveys if the reader does not have significant background knowledge. If you can basically understand the excerpts above, then maybe you can start studying this book already.

[READING TIPS]

If you read through the table of contents, you probably won’t understand what the book is about. If you read the first and the last section, you might think that Harari first wrote about the early days of mankind, then – in chronological order – talked about the future of humanity. In fact, the book does not follow linear order, which has given some readers quite a hard time. Most of the 3-star reviews of the (original) book on Goodreads said that it was quite challenging for them to grasp its order and pace.

Tip 1: One piece of advice about this is to read more than twice and don’t try to read them all in one go. The unique ideas in the book are quite appealing. If you read at least 3 times, you will see that apart from being engaging, they are actually related to each other. Basically, the book selectively provides interesting parts on the topics that revolve around our lives – as a Sapiens: genomes, evolutionary history, behaviors, and motivations of development in a fixed order of thinking. Therefore, don’t be afraid to stop and think about the problems in the book since it can even give you some inspiration in your field.

Tip 2: Take notes. No matter which area you are interested in, as long as you are patient enough, you will surely find many intriguing points in the book, so be prepared to record your thoughts at any time. Opinions are precious.

Tip 3: Because the original is not that difficult to read (some translations are even more confusing), you should read the original to understand it more thoroughly and profoundly and also to be able to cultivate your lexical resources in many areas.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s