[ScientiFact #1]

English

Du hành thời gian

I.       Giới thiệu 

Du hành thời gian từ lâu đã là một chủ đề quen thuộc trong vô số những cuốn truyện viễn tưởng mỗi người ưu ái đặt trong tủ sách của riêng mình. Trong số những thành công trong thể loại này, có lẽ cuốn “già” nhất về tuổi đời là tiểu thuyết Cỗ máy thời gian của H. G. Wells, kể về chuyến hành trình của nhân vật chính trong cỗ máy thời gian của mình để đi tới tương lai xa và trở về hiện tại. Đã rất nhiều năm trôi qua kể từ khi Cỗ máy thời gian được phát hành, những cốt truyện liên quan đến du hành thời gian cũng cho thấy sự “tiến hóa” rõ rệt về cả chất lượng và số lượng, điều này có thể thấy rất rõ trong bộ phim truyền hình Doctor Who và Star Trek của thập niên 60’ – nơi du hành thời gian gần như đã trở thành “nhân vật chính” chiếm lấy sự chú ý của khán giả. Ngày nay, có cảm giác như bất cứ nơi đâu cũng có sự hiện hữu những cuốn tiểu thuyết du hành thời gian. Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn còn đó đối với nhiều độc giả: du hành thời gian chỉ là khoa học viễn tưởng, hay nó có thật? Hôm nay, P.R.I.S.M. sẽ giúp các bạn làm rõ một số nhầm lẫn liên quan đến vấn đề này.

II.      Về mặt khoa học, du hành thời gian có khả thi không ?

Du hành thời gian là khả thi. Chỉ đơn giản vậy thôi.

Tất nhiên, trước hết ta cần định nghĩa được du hành thời gian là gì. Tiến về phía trước thì cực dễ. Trên thực tế, chúng ta đang làm điều đó hàng ngày trong từng giây từng phút của cuộc đời mình và mọi thứ quanh ta cũng vậy. Đến đây, bạn có thể phản bác lại rằng: “Nhưng chúng ta chỉ có thể “đi” với một tốc độ duy nhất, theo một hướng duy nhất. Vô nghĩa.”

Đó là cách nhận thức về thời gian trước thế kỷ 20: một dòng chảy ổn định, liên tục và độc lập với tất thảy những thứ khác trong vũ trụ. Tuy nhiên, tất cả đã thay đổi với sự xuất hiện của Albert Einstein. Với Thuyết tương đối hẹp của mình, ông đã chỉ ra rằng thời gian là – như đã nói ngay từ cái tên của lý thuyết – tương đối. Hóa ra “anh bạn này” có một sự gắn bó vô cùng chặt chẽ với không gian và đóng vai trò là chiều thứ tư của không-thời gian. Sự chảy trôi của thời gian là khác nhau đối với những người quan sát khác nhau di chuyển trong không gian với tốc độ khác nhau. Ví dụ: nếu bạn di chuyển với tốc độ bằng 99,99% tốc độ ánh sáng so với Trái đất trong một năm, khi bạn quay lại, 71 năm sẽ trôi qua. Vậy là bạn đã du hành thời gian đến tương lai xa. Dễ như ăn kẹo vậy đó!

III. Nếu điều duy nhất đã lôi kéo bạn đọc đến dòng này là để tìm được đáp án cho câu hỏi: Đi ngược thời gian có phải chỉ là viễn tưởng? 

Không. Không hẳn. Hãy tạm thời dẹp thường thức sang một bên và nhìn vấn đề này dưới một con mắt thuần lý thuyết. Không phải là tiểu thuyết viễn tưởng rẻ tiền như nhiều người lầm tưởng, đây thực tế là một vấn đề đã tốn bao nhiêu công sức của các nhà khoa học.

Theo Thuyết tương đối hẹp, khi được quan sát bởi một người chuyển động nhanh khác, một tín hiệu di chuyển nhanh hơn tốc độ ánh sáng đối với một người (được coi là đứng yên) đi ngược thời gian với một người khác đang di chuyển rất nhanh (Giải thích rõ trong [1] với giản đồ không-thời gian – một công cụ phổ biến để nghiên cứu về thuyết tương đối).  Đó cũng được coi là một hình thức du hành thời gian. Tuy nhiên, vì dường như không có cách nào để đẩy tốc độ vượt quá tốc độ ánh sáng (vì điều đó đòi hỏi năng lượng vô hạn), có lẽ chúng ta đã đi vào ngõ cụt. 

Quả thực đã là như vậy, cho đến khi Einstein (đúng vậy, lại là ông ấy) vứt bỏ  thêm một quan niệm nữa cho rằng không gian và thời gian là phẳng vào năm 1915 với Thuyết tương đối rộng của mình (Một lý thuyết “khép tội” kẻ gây ra lực hấp dẫn là độ cong của không-thời gian – thứ bị ảnh hưởng bởi năng lượng và vật chất. Nghe ly kỳ quá nhỉ ?). Lý thuyết này ngụ ý rằng thời gian trôi với tốc độ khác nhau trong các trường hấp dẫn khác nhau. Đây là một hiệu ứng có thể nhận thấy: nếu không xét đến các hiệu ứng tương đối, vị trí mà GPS định vị cho chúng ta sẽ bị lệch đi vào cỡ 10km mỗi ngày. Và nhà vật lý đã sớm phát hiện ra rằng, nếu không-thời gian bị uốn cong đủ mạnh, các vòng lặp thời gian có thể hình thành và việc du hành ngược thời gian sẽ là khả thi, ít nhất là trong phạm vi của Thuyết tương đối rộng.  

Tuy nhiên, tất cả các viễn cảnh có thể xảy ra đều rất kỳ quái. Đầu tiên, có những lỗ sâu, nối hai điểm tách biệt trong không gian. Nhưng một lỗ sâu chỉ có thể được làm ổn định bằng vật chất có mật độ năng lượng âm. Mặc dù nghe có vẻ rất lạ, thực tế, năng lượng âm đã được tạo ra bởi các thí nghiệm (tham khảo hiệu ứng Casimir) nhưng lượng thu được là cực kỳ, cực kỳ, cực kỳ nhỏ (*sidenote* Chào mừng đến với Lượng tử giới). Một khả năng khác là các dây vũ trụ (cosmic strings) – các vật thể giả định khổng lồ còn sót lại từ Vụ nổ lớn.

Xét đến tính không ổn định của một số phương pháp du hành thời gian mà chúng ta đã biết, một số nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng điều này chỉ có thể được thực hiện ở cấp độ vi mô, còn ở cấp độ vĩ mô thì gần như là không thể [2]. Một số người nghĩ rằng việc du hành ngược về quá khứ là hoàn toàn bất khả thi, bởi sẽ có một số định luật chống lại nó. Điều duy nhất chúng ta có thể chắc chắn là vấn đề này sẽ không được giải quyết triệt để cho đến khi chúng ta hiểu đầy đủ về vũ trụ – cho đến khi chúng ta tìm ra Thuyết vạn vật, lý thuyết thường được cho là một lý thuyết hấp dẫn lượng tử.

 IV. Các viễn cảnh hệ quả có thể xảy ra nếu du hành thời gian về quá khứ

Ở các mục trên, chúng ta đã xem xét các cơ sở khoa học có thể có cho việc du hành thời gian. Để kết lại, hãy cùng xem xét các câu hỏi về vấn đề này dưới góc độ triết học và logic nhé.

  1. Một cỗ máy thời gian đưa người sử dụng trở về quá khứ, hết chuyện. Đúng chứ?

Mọi thứ đâu đơn giản như vậy. Có một vấn đề về du hành thời gian thường không được đề cập trong phim ảnh. Nếu môi trường có không khí, các phân tử khí sẽ va chạm với người du hành thời gian, ngay lập tức “chia năm xẻ bảy” (theo nghĩa đen) anh chàng tội nghiệp. Trong khi đó, ở đầu kia của cuộc hành trình, không khí sẽ bị hút vào một môi trường chân không được tạo ra.

Bạn có thể tự hỏi tại sao du hành trong không gian lại không gây ra vấn đề tương tự. Hãy tưởng tượng một thế giới một chiều, nơi một hạt dù di chuyển theo bất kỳ hướng nào cũng chắc chắn sẽ va chạm với các hạt khác. Có vẻ là phải cần tới hai chiều không khí mới dịch chuyển liên tục được như chúng ta quen thuộc. Tuy nhiên, với những gì ta biết, chỉ có một chiều thời gian. Thế nên là… chúc may mắn với hướng suy nghĩ này nhé *how to insert a wink*

Một giải pháp được đề ra là cỗ máy thời gian phải có thể vận chuyển đồng thời hai thứ theo hai hướng ngược nhau: người du hành thời gian về quá khứ và không khí đến hiện tại. Nếu tồn tại một “sợi dây” kết nối cụ thể hai đầu mút (đích đến và điểm bắt đầu) – ví dụ như lỗ sâu – có thể đây là điều sẽ xảy ra.

  1. Nghịch lý ông nội: Giải quyết thế nào?

Đây có lẽ là nghịch lý phổ biến nhất liên quan đến du hành thời gian. Một phiên bản của nghịch lý này được trình bày trong bộ phim nổi tiếng nhất về du hành thời gian: Back to the Future (1985) (*spoiler alert*), trong đó Martin đe dọa đến sự tồn tại của chính mình khi anh can thiệp vào lúc bố mẹ anh ta mới yêu nhau. Hãy nghĩ về điều này một chút nào. Nếu bố mẹ Martin không bao giờ trở thành một cặp vợ chồng và Martin “biến mất vào hư không” chỉ ngay vào giây phút quyết định ấy, vậy anh ta chui ra từ đâu thế? Hay liệu Martin sẽ bị xóa sổ khỏi dòng thời gian? Nếu vậy, sẽ không có ai ngăn cản cha mẹ anh ta cả, và Martin vẫn được sinh ra như bình thường.

Có hai lý thuyết phổ biến để giải quyết nghịch lý này.

Lý thuyết thứ nhất là thuyết đa vũ trụ: mỗi lần bạn du hành ngược thời gian, một dòng thời gian mới lại tách ra để tạo ra một vũ trụ thứ hai. Điều gì xảy ra với bạn trong dòng thời gian đó không ảnh hưởng đến dòng thời gian ban đầu. Đây nhiều khả năng là những gì đã xảy ra trong Avengers: Endgame (*spoiler alert 2*), khi sự ra đi của Thanos trong tương lai đã tạo ra một dòng thời gian trong đó gã siêu phản diện kia chỉ biến mất và không bao giờ quay lại để búng tay.

Cái thứ hai có một cái tên “sang chảnh” hơn: nguyên lý tự thống nhất của Novikov. Tuy vậy, ý tưởng của nó cũng khá đơn giản. Nó phát biểu rằng: quá khứ không thể thay đổi. Đây là cách mà du hành thời gian được “áp dụng” trong Harry Potter và Tù nhân Azkaban (*spoiler alert 3*). Hành động của Harry và Hermione trong tương lai tác động trực tiếp tới họ khi lần đầu sống qua 1 thời điểm cụ thể của “hiện tại”, mặc dù trước đó bộ đôi không thể giải thích những tác động đó (ví dụ như Bùa hộ mệnh – Patronus Charm).

Mặc dù lý thuyết này có vẻ phù hợp về mặt logic, nhưng nó có một hệ quả đáng ngại. Người du hành thời gian không hề có quyền tự do quyết định, bởi hành động của họ đã xảy ra trong quá khứ. Họ không thể thay đổi các sự kiện mặc dù có muốn đi chăng nữa. Cuộc thảo luận này lại đưa ta trở về câu hỏi liệu rằng chúng ta đã bao giờ có quyền tự do quyết định chưa: có thể có điều gì đó quyết định “hộ” ta những thứ bộ não vật lý của ta xem là xác suất (do bản chất bất định của lý thuyết lượng tử), nhưng khi du hành về quá khứ, những đặc tính bất định đó bị giới hạn chỉ trong một hành động duy nhất. Đó là một chút suy nghĩ của tác giả. Còn bạn, bạn thấy thế nào?

  1. Vòng lặp nhân quả

Du hành thời gian sẽ dẫn đến câu hỏi về các vòng lặp nhân quả – trong đó nguyên nhân của một sự kiện là hậu quả của nó. “Sự kiện” ở đây cũng có thể là một đối tượng hoặc thông tin. Hãy lấy ví dụ về một người du hành thời gian đánh cắp cỗ máy thời gian từ bảo tàng địa phương để thực hiện chuyến du hành thời gian của mình và sau đó tặng cỗ máy thời gian cho cùng một bảo tàng vào cuối chuyến đi (tức là trong quá khứ). Trong trường hợp này, thực tế, cỗ máy thời gian kia vốn chưa bao giờ được chế tạo bởi bất kỳ ai. Cũng có một vòng lặp nhân quả trong Interstellar (*spoiler alert 4*): những sinh vật năm chiều biết phải chọn Murphy vì họ biết rằng điều gì sẽ xảy ra.

Nếu cứ cố ngồi nghĩ về điều này, bạn sẽ khá khó chịu và bức bối vì chúng dường như không vi phạm bất kỳ một nguyên tắc logic hay vật lý nào. Một số tác giả cho rằng những vòng lặp này đúng là không thể giải thích được, nhưng đó không phải là vấn đề lớn. Có lẽ việc này có liên quan đến các cuộc tranh luận về Nguyên lý đủ lý do (Principle of sufficient reason) [2]. Một số lại nghĩ các vòng lặp ấy là không thể.

  1. Liệu tương lai và quá khứ có tồn tại?

Cuối cùng, hãy nghĩ một chút chỉ về bản chất thời gian mà thôi. Ta sẽ xem xét hai quan điểm trái ngược: thuyết hiện tại và thuyết vĩnh cửu. 

Thuyết hiện tại cho rằng chỉ có các sự vật, sự việc… trong hiện tại là tồn tại: bạn tồn tại, nhưng cả tổ tiên lẫn cháu chắt của bạn đều không tồn tại, ít nhất là trong lúc này. Nếu quan điểm này là đúng thì làm sao ta có thể du hành về quá khứ hay tương lai – những thứ thậm chí còn chẳng tồn tại? 

Trong khi đó, chủ nghĩa vĩnh cửu cho rằng mọi thứ trong quá khứ và tương lai đều có thật như mọi thứ hiện tại. Hiện thực chứa đựng toàn bộ thời gian chứ không chỉ là một lát cắt của nó. Trong viễn cảnh này, du hành thời gian là điều có thể hiểu được, vì những người du hành thời gian chỉ đơn thuần vượt qua một chiều của thực tại (nhưng tất nhiên điều này không phải là chắc chắn khả thi).

Tài liệu tham khảo cho bài viết:

[1] http://www.physicsmatt.com/blog/2016/8/25/why-ftl-implies-time-travel

[2] https://www.scientificamerican.com/article/according-to-current-phys/ Gary T. Horowitz, John L. Friedman

Time Travel: Theories, Paradoxes & Possibilities – Space.com

https://www.space.com/21675-time-travel.html

Is time travel possible? – MIT OCW Lecture notes

Time travel – Bryan J. Méndez, University of California, Berkeley

http://cse.ssl.berkeley.edu/bmendez/html/time.html

Smith, Nicholas J.J., “Time Travel”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2019 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/time-travel/>.

Markosian, Ned, “Time”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/time/&gt;.

Meyer, U. (2012). Explaining causal loops. Analysis, 72(2), 259–264. doi:10.1093/analys/ans045 

Smeenk, Chris & Wuthrich, Christian. (2009). Time Travel and Time Machines. The Oxford Handbook of Philosophy of Time. 10.1093/oxfordhb/9780199298204.003.0021. 

Phần đọc thêm cho bạn đọc quan tâm: 

(Mẹo nhỏ: Bạn có thể bỏ qua các phép toán và hoàn toàn vẫn tìm hiểu được về những kiến thức và lý thuyết không dễ tìm ở các bài báo hay bài đăng trên blog)

https://www.space.com/20881-wormholes.html

https://www.space.com/40716-time-travel-science-fiction-reality.html

Michael S. Morris, Kip S. Thorne, and Ulvi Yurtsever, “Wormholes, Time Machines, and the Weak Energy Condition,” Physical Review Letters, 61, 1446-1449 (1988).

Morris, M. S., & Thorne, K. S. (1988). Wormholes in spacetime and their use for interstellar travel: A tool for teaching general relativity. American Journal of Physics, 56(5), 395–412.

Can You Really Go Back in Time by Breaking the Speed of Light? NOVA – PBS

https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/can-you-really-go-back-in-time-by-breaking-the-speed-of-light/

Johnson, D. (2016). Does Free Will Exist? Retrieved May 31, 2020, from https://www.academia.edu/9334916/Does_Free_Will_Exist

Ananthaswamy, A. (2017, May 31). Your Brain Is a Time Machine: Why we need to talk about time. Retrieved May 31, 2020, from https://www.newscientist.com/article/2132847-your-brain-is-a-time-machine-why-we-need-to-talk-about-time/

ScientiFact #1: Time travel

  1. Introduction 

Time travel has long been the subject of endless fiction stories which delight people around the world. Perhaps the oldest successful one was H.G.Wells’ The Time Machine, in which the main character use his time machine to travel to the distant future and back to the present. Over the years, the plots involving time travel have evolved a lot, as evident in the major roles time travel played in TV series Doctor Who and Star Trek of the 1960s. Today, time travel novels are all over the place. However, the biggest question remains for many readers: is time travel just science fiction, or is it real? Today, P.R.I.S.M. will attempt to clarify some of the confusion regarding this.

  1. Scientifically, is time travel possible?

Time travel is possible. As simple as that.

Of course, we need to define time travel first. Forward is easy. In fact, we are travelling through time every second of our life, and so is everything else. You may say, “But in just one possible speed, in one possible direction. Meaningless.” 

That was how time was perceived before the 20th century. A steady, constant current flowing independently of everything else in the universe. However, everything changed with the arrival of Albert Einstein. With his theory of special relativity, he showed that time is, well, relative. Time turned out to be inextricably linked to space as the fourth dimension of spacetime. Time flows differently for different observers travelling at different speeds. For example, if you travel at 99.99 percent the speed of light relative to Earth for one year, when you return, 71 years will have passed. Easy peasy.

  1. Hey, you know I’m only interested in travelling backwards. That’s just science fiction, right? 

No. Not really. Setting aside common sense, let’s view this from a purely theoretical framework. It’s not cheap fiction as you may think. Scientists have poured efforts into it.

According to special relativity, a faster than light signal for one person (regarded as stationary), when viewed by another fast-moving person, travels backward in time (Explained clearly in [1] with spacetime diagrams – a common tool for relativity). That’s a form of time travel. However, since there are seemingly no ways to push the speed past that of light, as it will require infinite energy, perhaps we are stuck.

That is, until Einstein (yes, it’s him again) threw away another notion about space and time being flat with his general theory of relativity in 1915 (A theory attributing gravity to the curvature of spacetime, which is shaped by energy and matter. Beautiful, isn’t it?). It implies that time flows at different rates in different gravitational fields. This is a tangible effect: if the relativistic effects aren’t accounted for, the position the GPS gives us will be off each day by orders of 10km. And physicists soon found out that, if spacetime is curved strongly enough, time loops can form, and travelling backward through time is possible, at least within the realm of general relativity.

However, all of these possible scenarios are exotic. One theory is that time travel may be made possible by (hypothetical) wormholes, which connect two distant points in space. But a wormhole can only be stabilized by matter with negative energy density. As strange as it may sound, negative energy has been created by experiments – see Casimir effect – but the amount was way too small (we’re entering the quantum realm). Another possibility is cosmic strings – hypothetical gigantic objects left over from the Big Bang.

Considering the instability of some time travel methods known to us, some scientists hypothesized that it may be possible only in microscopic scale, not in macroscopic scale [2]. Some think it is not possible at all, and there will be some laws to prevent it. The only thing we can be sure of is that the issue will not be resolved until we get a full understanding of the universe – until we have a Theory of Everything, commonly thought to be a quantum gravity theory. 

IV. Possible implications of time travel to the past

Now, let’s talk about the philosophical aspects.

  1. A time machine transports the user back to the past. End of story.

Not that simple. This is a problem about time travel not usually addressed in movies. If the air is still there, it will collide with the time traveler, instantly killing the poor lad by rupturing the body. Meanwhile, at the other end of the journey, air will be sucked into the vacuum created by the departure.

You may wonder why travelling in space does not cause the same issue. Imagine an one-dimensional world, where a particle travelling in any direction would surely collide with and compress other particles. It seems that two dimensions are required for a continuous displacement of air that we are familiar with. However, as far as we know, there is only one dimension of time. So, good luck with that thought.

A solution would be requiring the time machine to transport things in two directions simultaneously: the time traveler to the past and the air to the present. If there exists a concrete connection between the two ends, such as a wormhole, maybe this is what would happen.

  1. Grandfather paradox: How to resolve?

This is probably the most popular paradox associated with time travel. A version of this paradox is presented in perhaps the most famous movie about time travel: Back to the Future (1985), in which Martin threatens his existence by interfering with his parents’ early relationship. Consider this. If his parents do not become a couple, and Martin dies from that instant only, where does he come from? Alternatively, would Martin be wiped out of time? If so, there is no one to prevent his parents in the first place, and he would be born as normal. 

There are two popular theories to resolve the paradox. 

The first one is the multiverse theory: each time you travel back in time, a new timeline branches off to create a second universe. What happens with you in that timeline does not affect the original timeline. This is likely what happened in Avengers: Endgame, when the departure of Thanos into the future created a timeline in which the supervillain just disappeared and never comes back to snap his fingers.

The second one has a fancier name: the Novikov self-consistency principle. The idea is simple, though. It states that the past cannot be changed. This is how Harry Potter and the Prisoner of Azkaban treats time travel. The actions of future Harry and Hermione show their impacts when they first experience the moment, though their earlier selves cannot explain those impacts (the Patronus Charm, for instance).

Although this theory seems to be logically consistent, it has an ominous implication. The time-travelling self has no free will at all, because their actions have already happened in their past. They cannot change the events even though they might want to. This discussion may lead us back to the question if we have free will at all: maybe there is something to decide for us what our physical brains see as possibilities (due to quantum theory’s non-deterministic nature), but when travelling to the past, those non-deterministic properties are restricted down to just one course of action. That’s just a line of thought. What do you think?

  1. Causal loops

Time traveling would introduce the problem of causal loops – where the cause of an event is its effect. The “event” here can also be an object or information. An example is that a time traveller who steals a time machine from the local museum in order to make his time trip then donates the time machine to the same museum at the end of the trip (i.e. in the past). In this case the machine itself is never built by anyone—it simply exists. There is a causal loop in Interstellar: the five-dimensional beings know to choose Murphy because they know that’s what would happen.

When you give it some thoughts, you would be frustrated that they do not seem to violate any logical or physical principle. Some authors maintain that these loops are inexplicable, but that’s no big deal. Maybe this is related to the debates surrounding the Principle of Sufficient Reason [2]. Some think that they are impossible.

  1. Do the future and the past exist?

Finally, let’s think a bit about time itself. We will consider two opposite views: presentism and eternalism. Presentism holds that only present objects exist: you exist, but neither your ancestor nor your great-great-grandchildren exists, at least for the time being. If this view is true, then how can anyone travel to the past or future, as they don’t even exist? Meanwhile, eternalism holds that everything in the past and future is as real as anything at present. Reality contains the entire time, not just a slice of it. In this scenario, time travel is understandable, as time travelers merely transverse a dimension of reality (but of course, not decidedly possible).

References:

[1] http://www.physicsmatt.com/blog/2016/8/25/why-ftl-implies-time-travel

[2] https://www.scientificamerican.com/article/according-to-current-phys/ Gary T. Horowitz, John L. Friedman

Time Travel: Theories, Paradoxes & Possibilities – Space.com

https://www.space.com/21675-time-travel.html

Is time travel possible? – MIT OCW Lecture notes

Time travel – Bryan J. Méndez, University of California, Berkeley

http://cse.ssl.berkeley.edu/bmendez/html/time.html

Smith, Nicholas J.J., “Time Travel”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2019 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/time-travel/>.

Markosian, Ned, “Time”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/time/&gt;.

Meyer, U. (2012). Explaining causal loops. Analysis, 72(2), 259–264. doi:10.1093/analys/ans045 

Smeenk, Chris & Wuthrich, Christian. (2009). Time Travel and Time Machines. The Oxford Handbook of Philosophy of Time. 10.1093/oxfordhb/9780199298204.003.0021. 

Further readings: 

(Note: You can skip the math and still learn useful insights and qualifications that are not presented in news articles or blog posts.)

https://www.space.com/20881-wormholes.html

https://www.space.com/40716-time-travel-science-fiction-reality.html

Michael S. Morris, Kip S. Thorne, and Ulvi Yurtsever, “Wormholes, Time Machines, and the Weak Energy Condition,” Physical Review Letters, 61, 1446-1449 (1988).

Morris, M. S., & Thorne, K. S. (1988). Wormholes in spacetime and their use for interstellar travel: A tool for teaching general relativity. American Journal of Physics, 56(5), 395–412.

Can You Really Go Back in Time by Breaking the Speed of Light? NOVA – PBS

https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/can-you-really-go-back-in-time-by-breaking-the-speed-of-light/

Johnson, D. (2016). Does Free Will Exist? Retrieved May 31, 2020, from https://www.academia.edu/9334916/Does_Free_Will_Exist

Ananthaswamy, A. (2017, May 31). Your Brain Is a Time Machine: Why we need to talk about time. Retrieved May 31, 2020, from https://www.newscientist.com/article/2132847-your-brain-is-a-time-machine-why-we-need-to-talk-about-time/

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s