[ScientiFact #0]

English

Fact-checking là gì? Tại sao cần fact-checking? Fact-checking như thế nào?

Khi theo dõi thông tin, chắc hẳn nhiều người đã nghe qua một từ tiếng Anh hay được nhắc đến: “fact-checking”. Để biết thêm về fact-check, hãy cùng theo dõi bài viết này để tìm hiểu định nghĩa, mục đích, và cách áp dụng kỹ năng này trong cuộc sống để xử lý thông tin. Đây là một quá trình nghe chừng không liên quan đến khoa học, nhưng thực chất lại là cốt lõi trong việc đặt nền móng cho lĩnh vực này.

1. Fact-checking là gì?

Fact-check có thể gọi là “kiểm chứng thông tin” theo định nghĩa tiếng Việt. Đây là một phương pháp để kiểm tra tính chính xác và rõ ràng của của tin tức, nguồn tin, và mối liên hệ giữa các thông tin. Fact-checking gồm hai quá trình: ante hoc (cụm từ gốc Latin mang nghĩa “trước đó”), quá trình kiểm chứng trước khi cung cấp thông tin; và post hoc (cụm từ gốc Latin mang nghĩa “sau đó”), quá trình kiểm chứng khi tiếp nhận thông tin đã được đưa ra. Đúng như câu thành ngữ “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói,” quá trình ante hoc là tương đương với việc suy nghĩ kĩ càng, thấu đáo trước khi lên tiếng, thường được sử dụng bởi các cá nhân, tổ chức và đơn vị truyền thông có uy tín. Mặc dù vậy, bài viết này muốn hướng đến quá trình post hoc, quá trình chọn lọc thông tin và chống lại các thông tin, quan niệm không đúng. Ngoài các đơn vị, tổ chức sử dụng post hoc, mỗi chúng ta nên tự biết cách sử dụng phương pháp này thường xuyên.

2. Tại sao cần fact-checking?

Vậy tại sao phải factcheck? Trớ trêu thay, khoa học công nghệ phát triển lại khiến cho các tin giả, tin chưa được xác thực gia tăng nhanh chóng và càng có thêm các kênh truyền thông để có thể lan truyền các tin tức đó. Ngoài sự nỗ lực kiểm duyệt thông tin từ chính phủ và các đơn vị truyền thông đáng tin cậy, vẫn có lượng không nhỏ thông tin sai lệch lọt qua hặc tiếp cận người đọc trước khi bị bác bỏ. Khi tiếp nhận các thông tin không chính xác, những người đọc sẽ gặp phải những thay đổi về tư tưởng, tâm lý, có những suy nghĩ cực đoan và mất đi sự tin tưởng của những người xung quanh. Hoặc thậm chí tệ hơn, các cá nhân như vậy có thể bị chi phối bởi nguồn tin và bị lừa, dẫn đến thiệt hại về tài chính hay tinh thần. Để tránh rơi vào các tình thế trên, cần phải bình tĩnh xử lý thông tin, tiếp nhận các thông tin thật và phủ nhận các thông tin khác.

3. Fact-checking như thế nào?

Có ba bước khi fact-check:

– Bước 1: Kiểm tra nguồn tin

Đây là một bước thường gặp trong kiểm chứng thông tin. Người xưa cho rằng “nói có sách, mách có chứng” quả là không sai. Khi tiếp nhận thông tin, mỗi người cần tự dò lại gốc rễ thông tin đó. Nếu tin đó là lời khẳng định đến từ một nơi uy tín, ví dụ như kênh Thời sự quốc gia, bước này tạm thời được bỏ qua; ngược lại, ví dụ như bài đăng nhằm gây sự chú ý, tin đó là sai. Với các giả thuyết và lời đồn, những thứ chưa chắc đúng hay sai, tiếp tục với bước sau. Còn với các thông tin không thể truy ra được nguồn gốc, tạm thời không quan tâm nhưng không dán nhãn mác “đúng” hay “sai” và chờ có thêm thông tin để xác thực. 

– Bước 2: Đối chứng giữa các nguồn tin                         

Việc tiếp theo cần làm là tìm thông tin đó trên các kênh thông tin đáng tin cậy khác và so sánh tin này giữa các trang thông tin khác nhau. Nếu như có sự tương đồng gần như tuyệt đối thì chỉ còn việc kiểm tra lại sự sai lệch để kết thúc bước này. Đến đây, các tin là khẳng định sẽ là tin thật, nhưng với các giả thuyết và lời đồn, cần thêm bước nữa. Còn khi xuất hiện các chi tiết sai lệch rõ ràng, cần phải kiểm tra rộng hơn. Đôi khi đó là lỗi sơ suất của một nguồn tin, nhưng với các sự sai lệch có chủ đích, sẽ phải thực hiện bước cuối cùng.

– Bước 3: Kiểm tra dẫn chứng, 

Đây là bước ít ai làm, nhưng lại là quan trọng trong việc hiểu rõ thông tin gây tranh cãi và giả thuyết, lời đồn. Tại bước này, cần xem lại các chứng cứ đưa ra để ủng hộ hay phủ nhận ý kiến này. Cũng giống như các bước trên, cần làm lại quá trình rà soát lại từng dẫn chứng như đã làm với thông tin và chỉ sau khi có được tổng quan về các ý kiến hai bên mới đi đến quyết định cuối cùng về việc ủng hộ bên nào. Mỗi người đều có quan điểm khác nhau, nên khi truyền lại thông tin, không nên đưa ra quan điểm chủ quan mà giữ trung lập và chỉ cung cấp ý kiến cá nhân khi được hỏi. 

4. Một số nguồn tin uy tín

– Tại Việt Nam:

Các kênh tin tức truyền hình quốc gia và địa phương (ví dụ: VTV1), các tờ báo lớn, danh tiếng (ví dụ: Báo Dân trí), các cơ quan Nhà nước, các viện Nghiên cứu lớn.

– Tại quốc tế:

Các kênh tin tức truyền hình và báo chí lớn (ví dụ: CNN, The New York Times), các kênh tin tức khoa học (ví dụ: Nature), các viện Nghiên cứu lớn, các đại học lớn.

What is Fact-checking? Why do we need fact-checking? How to fact-check?

While following the news, many people may have probably heard the word: “fact-checking”. Those who wish to learn more about fact-check can follow this article to learn the definition, purpose, and apply this skill in real life to information processing. This is a seemingly unrelated process to science, but it is at the core of laying the foundations for this area.

1. What is Fact-checking?

Fact-check can be called “information verification” under the Vietnamese definition. This is a method to check the accuracy and clarity of news, sources, and relationships between information. Fact-checking consists of two processes: ante hoc (the Latin phrase meaning “before”), the verification process before providing information; and post hoc (the Latin phrase meaning “later”), the verification process of the information given. Just like the proverb “Words must be weighed, not counted,” the process of ante hoc is equivalent to being thoughtful and careful before speaking out, often used by credible individuals, organizations and news outlets. However, this article wants to focus on the post hoc process, the process of filtering information and combating misinformation and misconceptions. In addition to trusted newsgroups and organizations that use post hoc, everyone should know how to use this method regularly.

2. Why do we need fact-checking?

So why fact-checking is important? Ironically, the development of science and technology has spurred the increase of incorrect or unconfirmed news, as well as the variety of means to spread such news. In addition to the efforts to filter information from the government and some trusted media, there is still a considerable amount of misinformation passing through or approaching readers. When receiving inaccurate information, readers will encounter changes ideologically or psychologically, triggering extreme thoughts, and lose the trust of those around them. Worse, such individuals can be controlled by the source and vulnerable to scamming, thus suffering financially or mentally. To avoid falling into these situations, it is necessary to handle the information with patience, absorb real information and reject other news.

3. How to fact-check?

There are three steps to a fact-check:

– Step 1: Verify the source

This is a common step in verifying common information. As the old saying goes, “speak with books, accuse with proof.” When receiving information, each person needs to trace the information back to its roots. If the news is an affirmation from a reputable place, such as the National News channel, this step is complete; conversely, a post is intended to attract attention, for example, is likely to be false. With hypothesis and rumors, things that are not necessarily right or wrong, continue with the following step. As for information that cannot be traced, the best is to put it aside and wait for more information to verify, but no one should not label it as “true” or “false”.

– Step 2: Compare between news sources

The next thing to do is to locate that information on other reliable information channels and compare this information between different information sites. If there is an almost unanimous similarity, then only the checking for deviations is the only thing left to the end of this step. At this point, the news is claiming to be true, but with theories and rumors, it requires a further step. However, if there are obvious misleading details, one needs to examine more broadly. Sometimes, it is a mistake of a news source, but, for intentional deviations, the last step may be taken.

– Step 3: Verify evidence

Though this is a step few people conduct, it is very important in understanding the controversial information, theories, and rumors. At this stage, it is necessary to review the evidence presented to support or deny the two sides. Like the above steps, it is necessary to revise the process of reviewing each evidence as with information and only after a complete overview of the opinions of the two sides can a final decision be made to support one of the two sides. Each person has a different perspective, so when providing information, one should not give subjective views but remain neutral and provide only personal opinions when asked.

4. Some reliable sources

– Vietnamese:

National and local television news channels (e.g., VTV1), major and famed newspapers (e.g., Dan Tri), government agencies, major research institutes.

–  International:

Major newspapers and television news channels (e.g., CNN, The New York Times), scientific news journals (e.g., Nature), major research institutes, and major universities.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s